Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

रुद्रावर्त्ते नरो गत्वा दृष्ट्वा योगेश्वरं हरम् । शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां विपाप्मा जायते ध्रुवम्

Transliteration

rudrāvartte naro gatvā dṛṣṭvā yogeśvaraṃ haram | śuklapakṣe caturdaśyāṃ vipāpmā jāyate dhruvam

Translation

రుద్రావర్తానికి వెళ్లి శుక్లపక్ష చతుర్దశినాడు యోగేశ్వరుడైన హరుని దర్శించినవాడు నిశ్చయంగా పాపరహితుడవుతాడు.

Word by Word

• रुद्रावर्त्ते: at Rudrāvarta
• रुद्रावर्त्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + आवर्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (वर्त्ते इति पाठभेदः)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya-viseshana (Converb/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive); ‘having gone’

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshana (Converb/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive); ‘having seen’

• योगेश्वरम्: the Lord of Yoga
• योगेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (योगानाम् ईश्वरः); पुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्

• हरम्: Hara (Śiva)
• हरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्

• शुक्लपक्षे: in the bright fortnight
• शुक्लपक्षे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (शुक्लः पक्षः); पुंलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम्

• चतुर्दश्याम्: on the fourteenth day
• चतुर्दश्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (तिथि)

• विपाप्मा: sinless
• विपाप्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि- (उपसर्ग) + पाप्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम्—‘sinless’

• जायते: becomes/is born
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (present); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• ध्रुवम्: certainly
• ध्रुवम्: Prayojaka (Emphasis/निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषणम् (certainly/indeed)

Speaker

Brahmasaṃbhava Muni (deduced from concluding verse of the passage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudrāvarta

Type: āvarta

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas

Visual Art Cues

Scene: On a bright-fortnight caturdaśī, pilgrims stand before a Śiva shrine at Rudrāvarta; Hara is envisioned as Yogīśvara—serene, ash-smeared, with matted locks—granting purifying glance.

Characters & Entities

• Rudrāvarta
• Yogeśvara
• Hara
• Śuklapakṣa
• Caturdaśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right timing (śukla-caturdaśī) combined with Śiva-darśana at a holy place is taught as a direct path to purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rudrāvarta, with emphasis on darśana of Yogeśvara Hara there.

What ritualistic prescription is mentioned?

Visit Rudrāvarta and take darśana of Śiva specifically on the bright fortnight’s caturdaśī.