Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । त्वयात्रैव सदा स्थेयं शिलायां मम संनिधौ । संध्यात्रयेऽपि त्वत्तोयैर्येन कृत्यं करोम्यहम्

Transliteration

brahmovāca | tvayātraiva sadā stheyaṃ śilāyāṃ mama saṃnidhau | saṃdhyātraye'pi tvattoyairyena kṛtyaṃ karomyaham

Translation

బ్రహ్ముడు పలికెను—నీవు ఇక్కడే సదా, ఈ శిలపై, నా సన్నిధిలో నివసించాలి; ఎందుకంటే మూడు సంధ్యలలోనూ నేను నీ జలాలతో నిత్యకర్మలు ఆచరిస్తాను।

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (करण/कर्ता-हेतु), एकवचन; सर्वनाम

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• एव: indeed, only
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/अवधारण (emphasis)

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (Time/अधिकरण-अर्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• स्थेयम्: should remain
• स्थेयम्: Kriya (Obligation/विधेय-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: तव्यत्/अनीयर्-अर्थे विधेय (gerundive); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधिलिङ्गार्थ—‘should be stayed/remained’

• शिलायाम्: on the stone
• शिलायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• संनिधौ: in (my) presence, nearby
• संनिधौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संनिधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• संध्या-त्रये: at the three sandhyās (dawn/noon/dusk)
• संध्या-त्रये: Adhikarana (Time/अधिकरण-अर्थे)
• Type: Noun
• Root: संध्या (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (संध्यानां त्रये)

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also/even)

• त्वत्: your
• त्वत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम; ‘of you/your’ (पूर्वपद)

• तोयैः: with waters
• तोयैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; सम्बन्धक (relative)

• कृत्यम्: ritual duty, required act
• कृत्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• करोमि: I do
• करोमि: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (present); उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahma-śilā Sarasvatī-tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Sarasvatī (direct addressee)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā seated near a sacred rock, addressing the river-goddess; the river rests around the śilā as if obedient, while Brahmā performs sandhyā rites at dawn/noon/dusk.

Characters & Entities

• Brahmā
• Sarasvatī
• Sandhyā (three daily junctions)
• Śilā (Citraśilā context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred waters and sacred places sustain daily dharma; even the highest deity honors prescribed rites through tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sarasvatī’s presence at the holy rock (Citraśilā) within the Nāgara Khaṇḍa’s tīrtha-context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performance of the three daily sandhyā rites using the waters of Sarasvatī.