
ఈ అధ్యాయంలో సూత–ఋషి సంభాషణ రూపంలో ధుంధుమారేశ్వర క్షేత్ర మహాత్మ్యం వర్ణించబడింది. రాజు ధుంధుమారుడు శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి రత్నాలతో అలంకరించిన ప్రాసాదాన్ని నిర్మింపజేసి, సమీప ఆశ్రమంలో ఘోర తపస్సు చేస్తాడు. పక్కనే ఒక వాపీ/కుండం స్థాపించబడుతుంది; అది శుద్ధమైనది, మంగళకరమైనది, సర్వతీర్థసమమని చెప్పబడింది. అక్కడ స్నానం చేసి ధుంధుమారేశ్వర దర్శనం చేసినవాడు యమలోకంలోని నరకదుఃఖాలు, ‘దుర్గ’ కష్టాలు అనుభవించడు అని ఫలశ్రుతి పేర్కొంటుంది. ఋషుల ప్రశ్నలకు సూత, రాజు సూర్యవంశీయుడని, ‘కువలయాశ్వ’ అనే బిరుదుతో సంబంధముందని, మరుప్రదేశంలో ధుంధు అనే దైత్యుణ్ని సంహరించి ఖ్యాతి పొందాడని వివరిస్తాడు. చివరికి గౌరీగణసహితుడైన శివుడు ప్రత్యక్షమై వరం ఇస్తాడు; రాజు లింగంలో నిత్య దైవసన్నిధి కోరుతాడు. శివుడు అంగీకరించి చైత్ర శుక్ల చతుర్దశిని విశేష పుణ్యకాలంగా నిర్దేశించి శాశ్వత సన్నిధిని ప్రసాదిస్తాడు. ఉపసంహారంలో లింగస్నాన-పూజలతో శివలోకప్రాప్తి కలుగుతుందని, రాజు మోక్షాభిముఖుడై అక్కడే నిలిచివుంటాడని పునరుక్తి చేయబడింది.
Verse 1
। सूत उवाच । तत्रैव स्थापितं लिंगं धुन्धुमारेण भूभुजा । सर्वरत्नमयं कृत्वा प्रासादं सुमनोहरम्
సూతుడు పలికెను—అక్కడే రాజు ధుంధుమారుడు లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి, అన్ని రత్నాలతో నిర్మితమైన అత్యంత మనోహరమైన ప్రాసాదం (ఆలయం) కట్టించాడు.
Verse 2
तत्र कृत्वाऽश्रमं श्रेष्ठं तपस्तेपे सुदारुणम् । यत्प्रभावादयं देवस्तस्मिंल्लिङ्गे व्यवस्थितः
అక్కడ ఉత్తమ ఆశ్రమాన్ని నిర్మించి అతడు అత్యంత ఘోరమైన తపస్సు చేశాడు; ఆ తపోబల ప్రభావంతో ఈ దేవుడు ఆ లింగంలో స్థిరంగా ప్రతిష్ఠితుడై ఉన్నాడు.
Verse 3
तस्य संनिहिता वापी कृता तेन महात्मना । सुनिर्मलजलापूर्णा सर्वतीर्थोपमा शुभा
దాని సమీపంలో ఆ మహాత్ముడు ఒక వాపీ (మెట్ల బావి/కుండం) నిర్మించాడు; అది అత్యంత నిర్మల జలంతో నిండినది, శుభకరమైనది, సమస్త తీర్థాలకు సమానమైనది.
Verse 4
धुन्धुमारेश्वरं पश्येत्तत्र स्नात्वा नरोत्तमः । न स पश्यति दुर्गाणि नरकाणि यमालये
అక్కడ స్నానం చేసి ఉత్తముడు ధుంధుమారేశ్వరుని దర్శించాలి; అప్పుడు అతడు యమలోకంలోని భయంకర నరకాలను చూడడు.
Verse 5
ऋषय ऊचुः । धुंधुमारो महीपालः कस्मिन्वंशे बभूव सः । कस्मिन्काले तपस्तप्तं तेनात्र सुमहात्मना
ఋషులు పలికిరి—ధుంధుమారుడనే మహీపాలుడు ఏ వంశంలో జన్మించాడు? ఏ కాలంలో ఆ మహాత్ముడు ఇక్కడ తపస్సు చేశాడు?
Verse 6
सूत उवाच । सूर्यवंशसमुद्भूतो बृहदश्वसुतो बली । ख्यातः कुवलयाश्वेति धंधुमारस्तथैव सः
సూతుడు పలికెను—అతడు సూర్యవంశసంభవుడు, బృహదశ్వుని బలవంతుడైన కుమారుడు; కువలయాశ్వుడని ఖ్యాతి, అతడే ధుంధుమారుడని స్మరణీయుడు.
Verse 7
तेन धुन्धुर्महादैत्यो निहतो मरुजांगले । धुन्धुमारः स्मृतस्तेन विख्यातो भुवनत्रये
అతడు మరుజాంగలంలో ధుంధు అనే మహాదైత్యుణ్ని సంహరించాడు; అందువల్ల ‘ధుంధుమారుడు’ అని స్మరింపబడి, త్రిభువనములందు విఖ్యాతుడయ్యాడు.
Verse 8
चमत्कारपुरं क्षेत्रं स गत्वा पावनं महत् । तपस्तेपे वयोंऽते च ध्यायमानो महेश्वरम्
అతడు మహాపావనమైన చమత్కారపుర క్షేత్రానికి వెళ్లి, వయస్సు చివరలో మహేశ్వరుని ధ్యానిస్తూ తపస్సు చేశాడు.
Verse 9
संस्थाप्य सुमहल्लिंगं प्रासादे रत्नमंडिते । बलिपूजोपहाराद्यैः पुष्पधूपानुलेपनैः
రత్నాలతో అలంకరించిన ప్రాసాద-మందిరంలో అతడు అతి మహా లింగాన్ని స్థాపించి, బలి-పూజ-ఉపహారాలతో పాటు పుష్ప, ధూప, అనులేపనాలతో ఆరాధించాడు.
Verse 10
ततस्तस्य महादेवः स्वयमेव महेश्वरः । प्रत्यक्षोऽभूद्वृषारूढो गौर्या सह तथा गणैः
అనంతరం స్వయంగా మహేశ్వరుడైన మహాదేవుడు వృషభారూఢుడై, గౌరీతోను తన గణములతోను కలిసి అతని ఎదుట ప్రత్యక్షమయ్యెను।
Verse 11
उवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व यथेप्सितम् । सर्वं तेऽहं प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
ఆయన పలికెను—“నేను వరదాతను; నీకు ఇష్టమైనదాన్ని కోరుకొనుము. అది అత్యంత దుర్లభమైనదైనా నేను నీకు సమస్తమును ప్రసాదించెదను.”
Verse 12
धुन्धुमार उवाच । यदि देयो वरोऽस्माकं त्वया सर्वसुरेश्वर । संनिधानं प्रकर्तव्यं लिंगेऽस्मिन्वृषभध्वज
ధుంధుమారుడు పలికెను—“హే సర్వసురేశ్వరా! మీరు నాకు వరమిచ్చదలచితే, హే వృషభధ్వజా, ఈ లింగములో మీ శాశ్వత సన్నిధిని స్థాపించుము.”
Verse 13
श्रीभगवानुवाच । चैत्रे शुक्लचतुर्दश्यां सांनिध्यं नृपसत्तम । अहं सदा करिष्यामि गौर्या सार्धं न संशयः
శ్రీభగవానుడు పలికెను—“హే నృపసత్తమా! చైత్ర మాస శుక్ల చతుర్దశిన నేను గౌరీతో కలిసి నిస్సందేహంగా సదా ప్రత్యేక సన్నిధిని కలిగియుండెదను.”
Verse 14
तत्र वाप्यां नरः स्नात्वा यो मां संपूजयिष्यति । लिंगेऽस्मिन्संस्थितं भूप मम लोकं स यास्यति
“అక్కడి వాపిలో స్నానము చేసి, ఈ లింగములో స్థితుడనైన నన్ను ఎవడు సంపూజించునో, హే భూపా, వాడు నా లోకమును పొందును.”
Verse 15
सूत उवाच । एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । सोऽपि राजा प्रहृष्टा त्मा स्थितस्तत्रैव मुक्तिभाक्
సూతుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి భగవంతుడు అనంతరం దర్శనానికి అగోచరుడయ్యెను. ఆ రాజు కూడా హర్షితహృదయుడై అక్కడే నిలిచి మోక్షభాగ్యుడయ్యెను.