Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 86

Devanagari script

पूर्णा सागरपर्यंतां चरित्वा पृथिवी मिमाम् । प्राणयात्रां प्रकुर्वाणा मृणालैर्मुनिसत्तमाः । तस्माद्गच्छ तव श्रेयो भूयादस्मात्समागमात्

Transliteration

pūrṇā sāgaraparyaṃtāṃ caritvā pṛthivī mimām | prāṇayātrāṃ prakurvāṇā mṛṇālairmunisattamāḥ | tasmādgaccha tava śreyo bhūyādasmātsamāgamāt

Translation

సముద్రపర్యంతమైన ఈ భూమిని సంచరించి, మునిశ్రేష్ఠులు కమలనాళాలతోనే ప్రాణయాత్రను కొనసాగిస్తూ ముందుకు సాగుతున్నారు. కాబట్టి నీవు వెళ్లుము; మా ఈ సమాగమం వల్ల నీకు మహాశ్రేయస్సు కలుగుగాక।

Word by Word

• पूर्णाः: having completed / fully (done)
• पूर्णाः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

• सागरपर्यन्ताम्: up to the ocean (as boundary)
• सागरपर्यन्ताम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सागर + पर्यन्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); कर्मधारय/तत्पुरुषार्थ (सागरः पर्यन्तः यस्याः)

• चरित्वा: having traversed
• चरित्वा: Pūrvakāla (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: चर् (धातु) → चरित्वा (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)

• पृथिवीम्: the earth
• पृथिवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• इमाम्: this
• इमाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), सर्वनाम (Demonstrative)

• प्राणयात्राम्: maintenance of life, subsistence
• प्राणयात्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण + यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (प्राणानां यात्रा)

• प्रकुर्वाणाः: doing, performing
• प्रकुर्वाणाः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र- कृ (धातु) → कुर्वाण (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural), शतृ-प्रत्ययान्त (Present active participle)

• मृणालैः: with lotus-stalks
• मृणालैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मृणाल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)

• मुनिसत्तमाः: best of sages
• मुनिसत्तमाः: Kartā (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); षष्ठी-तत्पुरुष (मुनीनाम् सत्तमाः)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, हेत्वर्थ-निर्देशक (therefore)

• गच्छ: go
• गच्छ: Kriyā (Command)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular), सर्वनाम

• श्रेयः: welfare, good
• श्रेयः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: श्रेयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• भूयात्: may it be
• भूयात्: Kriyā (Wish/विध्यर्थ-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• अस्मात्: from this
• अस्मात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular), सर्वनाम

• समागमात्: from (this) meeting
• समागमात्: Apādāna/Hetu (Source/Cause)
• Type: Noun
• Root: सम्-आ-गम् (धातु) → समागम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular)

Speaker

Ṛṣis (Sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarasi-tīrtha (sages’ āśrama)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A band of emaciated yet radiant sages, having roamed the earth to the ocean’s edge, stand by a lotus lake; they live on lotus-stalks and courteously dismiss Indra, blessing him to gain good from their meeting.

Characters & Entities

• Indra (Śakra)
• Pṛthivī
• Sāgara
• Mṛṇāla (lotus-stalk)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True spiritual life is a disciplined pilgrimage sustained by austerity; association with sages is itself a source of śreyas (highest good).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The sages’ tīrtha-āśrama region described in Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya (the setting around the sacred lake).

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is prescribed here; the emphasis is on tapas and austere sustenance as part of spiritual pilgrimage.