Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स्वनामांका तत्र दुर्गा तथा संस्थापिता तया । ततस्तु तद्धनं ताभ्यां किचिच्छेषं व्यवस्थितम्

Transliteration

svanāmāṃkā tatra durgā tathā saṃsthāpitā tayā | tatastu taddhanaṃ tābhyāṃ kiciccheṣaṃ vyavasthitam

Translation

అక్కడ ఆమె తన స్వనామముతో గుర్తింపబడిన దుర్గాదేవిని స్థాపించెను. అనంతరం వారి ధనములోనుండి కొద్దిపాటి శేషమును మాత్రమే ఆ ఇద్దరూ నిల్వచేసిరి.

Word by Word

• स्वनामाङ्का: bearing her own name (as an epithet)
• स्वनामाङ्का: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + नाम (प्रातिपदिक) + अङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्याः स्वनाम अङ्कितम् सा = bearing her own name)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-क्रियाविशेषण (there)

• दुर्गा: Durgā
• दुर्गा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; देवीनाम

• तथा: also
• तथा: Sambandha/Modifier (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (also/likewise)

• संस्थापिता: was installed/established
• संस्थापिता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्√स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (was installed/established)

• तया: by her
• तया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Sambandha/Sequence (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रमवाचक-क्रियाविशेषण (then/from that)

• तु: however/indeed
• तु: Sambandha/Discourse (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विशेष/विरोधार्थक-निपात

• तत्: that
• तत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; धनम् इत्यस्य विशेषणम्

• धनम्: wealth
• धनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ताभ्याम्: by those two (women)
• ताभ्याम्: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), द्विवचन

• किञ्चित्: some, a little
• किञ्चित्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम/अव्ययवत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अल्पपरिमाणवाचक (some, a little)

• शेषम्: remaining
• शेषम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; धनम् इत्यस्य विशेषणम् (remaining)

• व्यवस्थितम्: was set aside/kept in order
• व्यवस्थितम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: वि + अव√स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; धनम् इत्यस्य विशेषणम् (was kept/arranged)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Nāgarakhaṇḍa frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nimbēśvara with Devī-śrī (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śākaṃbharī installs a Durgā image bearing her own name; the couple’s wealth is nearly exhausted, with only a small remainder kept for sustenance.

Characters & Entities

• Durgā
• Śākaṃbharī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Using one’s resources to establish and honor the Divine is praised as a dhārmic use of wealth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is the Nāgarakhaṇḍa’s Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya milieu, linked with Nimbēśvara–Śākaṃbharī traditions.

What ritualistic prescription is mentioned?

Deity installation (saṃsthāpanā/pratiṣṭhā) is indicated, implying worship arrangements and ongoing pūjā.