Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 105

Devanagari script

क्षमापराधं त्वं मह्यमेवं ज्ञात्वा मुनीश्वर । दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च

Transliteration

kṣamāparādhaṃ tvaṃ mahyamevaṃ jñātvā munīśvara | durvinītaḥ śriyaṃ prāpya vidyāmaiśvaryameva ca

Translation

హే మునీశ్వరా, ఇది తెలిసికొని నా అపరాధాన్ని క్షమించండి. నేను దుర్వినీతుడనైయుండి కూడా శ్రీ, విద్య, ఐశ్వర్యం పొందాను।

Word by Word

• क्षम: forgive
• क्षम: Kriyā (Imperative to addressee)
• Type: Verb
• Root: क्षम (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अपराधम्: offence, fault
• अपराधम्: Karman (Object)
• Type: Noun
• Root: अपराध (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; चतुर्थी, एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• ज्ञात्वा: having understood
• ज्ञात्वा: Pūrvakāla-kriyā (Gerundial)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) → ज्ञात्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक (having known/understood)

• मुनीश्वर: O lord of sages
• मुनीश्वर: Sambodhana (Vocative)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (मुनीनां ईश्वरः); पुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• दुर्विनीतः: ill-disciplined
• दुर्विनीतः: Viśeṣaṇa (Qualifier of speaker)
• Type: Adjective
• Root: दुर् (उपसर्ग/अव्यय) + विनीत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नञ्/उपसर्गपूर्वक विशेषण; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• श्रियम्: prosperity, fortune
• श्रियम्: Karman (Object of prāpya)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: Pūrvakāla-kriyā (Gerundial)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्य (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-प्राय अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); पूर्वकालिक (having obtained)

• विद्याम्: knowledge
• विद्याम्: Karman (Object, coordinated)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ऐश्वर्यम्: lordship, power
• ऐश्वर्यम्: Karman (Object, coordinated)
• Type: Noun
• Root: ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• एव: indeed
• एव: Emphasis (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात; अवधारण (only/indeed)

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

Speaker

Pālaka (a Śaiva gaṇa)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The supplicant bows low before the sage, palms joined, confessing his ill-discipline despite having gained prosperity, learning, and power; the sage listens with composed gravity.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prosperity and power without discipline can corrupt; forgiveness sought with humility restores the path of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified here; the verse emphasizes inner virtue (kṣamā) within a tīrtha-mahātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a plea for kṣamā (forgiveness), a key ascetic virtue.