Adhyaya 266

Verse 1

ऋषय ऊचुः । श्रुतानि मुख्यतीर्थानि तत्क्षेत्रप्रोद्भवानि च । येषु स्नातो नरः स्म्यक्सर्व तीर्थफलं लभेत्

ఋషులు పలికిరి—ఆ పవిత్ర క్షేత్రంలో ఉద్భవించిన ప్రధాన తీర్థాలను మేము విన్నాము; వాటిలో విధిగా స్నానం చేసిన మనిషి సమస్త తీర్థఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 2

लिंगानि च महाभाग तत्र मुख्यानि यानि च । यैर्दृष्टैर्लभ्यते श्रेयः सर्वेषां तानि नो वद

హే మహాభాగ! అక్కడ ఉన్న ప్రధాన లింగములు ఏవో, వాటి దర్శనముచేత సమస్తులకు పరమశ్రేయస్సు లభించునని, అవన్నీ మాకు చెప్పుము।

Verse 3

सूत उवाच । तत्र च मंकणाख्यं तु लिंगमस्ति सुशोभनम् । तथा सिद्धेश्वरं नाम गौतमेश्वरसंयुतम्

సూతుడు పలికెను—అక్కడ ‘మంకణ’ అనే అతి శోభనమైన లింగము ఉంది. అలాగే ‘సిద్ధేశ్వర’ అనే లింగము కూడా ఉంది; అది ‘గౌతమేశ్వర’తో సంయుక్తమై ఉంది।

Verse 4

कपालेश्वमन्यच्च चतुर्थं परिकीर्तितम् । एकैकं सर्वलिंगानां फलं यच्छत्यसंशयम् । यथोक्तविधिना सम्यग्यथोक्तं द्विजसत्तमाः

మరొకటి ‘కపాలేశ్వర’ లింగము; అది నాలుగవదిగా కీర్తింపబడింది. హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! శాస్త్రోక్త విధానమున సమ్యక్గా పూజించినచో, వీటిలో ప్రతి లింగము నిస్సందేహంగా సమస్త లింగఫలమును ప్రసాదించును।

Verse 5

तत्र तावत्प्रवक्ष्यामि मंकणेश्वरजं फलम् । मकाराक्षरयुक्तस्य लिंगस्यात्र द्विजोत्तमाः

ఇప్పుడు, హే ద్విజోత్తములారా! అక్కడ ‘మ’ అక్షరముతో యుక్తమైన ఈ మంకణేశ్వర లింగమునుండి కలుగు ఫలమును నేను వివరించెదను।

Verse 6

शिवरात्रिं समासाद्य यस्तस्य पुरुषो द्विजाः । कुर्याज्जागरणं रात्रौ निराहारः स्थितः शुचिः

హే ద్విజులారా! శివరాత్రి వచ్చినప్పుడు, ఆయన భక్తుడైన ఏ పురుషుడైన రాత్రియందు జాగరణ చేయునట్లయితే—నిరాహారుడై, స్థిరుడై, శుచిగా ఉండి—(నిర్దిష్ట పుణ్యఫలము పొందును)।

Verse 7

सर्वलिंगोद्भवं चैव फलं दर्शनसंभवम् । जायते नात्र संदेह इत्युवाच हरः स्वयम्

దర్శనమువలన కలుగు ఫలము నిజముగా సమస్త లింగముల ఫలమే; ఇందులో సందేహము లేదు—ఇట్లు స్వయంగా హరుడు (శివుడు) పలికెను।

Verse 8

ऋषय ऊचुः । शिवरात्रिर्महाभाग कस्मिन्काले तु सा भवेत् । विध्यानं चैव माहात्म्यं सर्वं नो विस्तराद्वद

ఋషులు పలికిరి—హే మహాభాగ! శివరాత్రి ఏ కాలమున జరుగును? దాని విధానమును, మహాత్మ్యమును—సర్వమును మాకు విస్తరముగా చెప్పుము।

Verse 9

सूत उवाच माघस्य कृष्णपक्षे या तिथिश्चैव चतुर्दशी । तस्या रात्रिः समाख्याता शिवरात्रिसमुद्भवा

సూతుడు పలికెను—మాఘమాస కృష్ణపక్షములోని చతుర్దశి తిథి; ఆ తిథి రాత్రియే ‘శివరాత్రి’ అని ప్రకటించబడినది।

Verse 10

तस्यां सर्वेषु लिंगेषु सदा संक्रमते हरः । विशेषात्सर्वपुण्येषु ख्यातेयं मंकणेश्वरे

ఆ రాత్రి హరుడు (శివుడు) సదా సమస్త లింగములలో ప్రవేశించును; అయితే సమస్త పుణ్యస్థలములలో విశేషముగా మంకణేశ్వరమందు ఇది ప్రసిద్ధము।

Verse 11

ऋषय ऊचुः । शिवरात्रिः कथं जाता केनैषा च विनिर्मिता । कस्माद्बहुफला जाता सर्वं नो विस्तराद्वद

ఋషులు పలికిరి—శివరాత్రి ఎలా జన్మించెను? దీనిని ఎవరు స్థాపించిరి? ఇది ఎందుకు బహుఫలదాయినిగా మారెను? సర్వమును మాకు విస్తరముగా చెప్పుము।

Verse 12

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तं कथानकम् । भर्तृयज्ञस्य संवादमश्वसेनस्य भूपतेः

సూతుడు పలికెను—ఇక్కడ నేను మీకు ఒక ప్రాచీన వృత్తాంతాన్ని కీర్తిస్తాను; భర్తృయజ్ఞుడు మరియు రాజు అశ్వసేనుడి సంభాషణను వివరిస్తాను।

Verse 13

आनर्ताधिपतिः पूर्वमश्वसेन इति स्मृतः । आसीद्धर्मपरो नित्यं वेदवेदागंपारगः

పూర్వకాలంలో ఆనర్తదేశాధిపతి ‘అశ్వసేన’ అని ప్రసిద్ధుడు. అతడు నిత్యం ధర్మపరుడు, వేదాలు మరియు వేదాంగాలలో పారంగతుడు।

Verse 14

भर्तृयज्ञः पुरा तेन इदं पृष्टः कुतूहलात् । कलिकालं समुद्वीक्ष्य वर्धमानं दिनेदिने

కలియుగం రోజురోజుకూ పెరుగుతున్నదని గమనించి, కుతూహలంతో అతడు ఒకప్పుడు భర్తృయజ్ఞుణ్ని ఈ విషయమై ప్రశ్నించాడు।

Verse 15

अश्वसेन उवाच । कलिकालकृते किंचिद्व्रतं मे वद सन्मुने । स्वल्पायासं महत्पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

అశ్వసేనుడు అన్నాడు—హే సన్మునీ, కలియుగానికి తగిన ఏదైనా వ్రతాన్ని నాకు చెప్పండి; అది స్వల్ప శ్రమతో మహాపుణ్యాన్ని ఇచ్చి, సమస్త పాపాలను నశింపజేయాలి।

Verse 16

स्वल्पायुषः सदा मर्त्या ब्रह्मन्कृतयुगे पुरा । त्रेतायां द्वापरे चैव किमु प्राप्ते कलौ युगे

హే బ్రాహ్మణా, మానవులు ఎప్పుడూ స్వల్పాయుష్కులే—పూర్వం కృతయుగంలోనూ, త్రేతా ద్వాపర యుగాల్లోనూ; ఇక కలియుగం వచ్చేసరికి మరెంత చెప్పాలి!

Verse 17

तस्माद्वर्षव्रतं त्यक्त्वा किंचिदेकाह्निकं वद

కాబట్టి సంవత్సరవ్రతాన్ని విడిచి, నాకు ఏదైనా ఒకదిన వ్రతాన్ని చెప్పుము।

Verse 18

श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् । न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वास्य न वा कृतम्

రేపు చేయవలసిన పనిని ఈరోజే చేయాలి; అపరాహ్ణానికి చెందినదాన్ని పూర్వాహ్ణంలోనే. ఎందుకంటే పని చేసినా చేయకపోయినా మృత్యువు వేచి ఉండదు।

Verse 19

तस्य तद्वचं श्रुत्वा भर्तृयज्ञ उदारधीः । अब्रवीत्सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

అతని మాటలు విని, ఉదారబుద్ధి భర్తృయజ్ఞుడు చాలా సేపు ధ్యానించి, దివ్యదృష్టితో గ్రహించి, ఇలా పలికెను।

Verse 20

अस्ति राजन्व्रतं पुण्यं शिवरात्रीतिसंज्ञितम् । एकाह्निकं महाराज सर्वपातकनाशनम्

హే రాజా, ‘శివరాత్రి’ అనే పుణ్యవ్రతం ఉంది. హే మహారాజా, అది ఒకదిన వ్రతం; సమస్త పాతకాలను నశింపజేస్తుంది।

Verse 21

तत्र यद्दीयते दानं हुतं जप्तं तथैव च । सर्वमक्षयतां याति रात्रि जागरणे कृते

ఆ సందర్భంలో ఇచ్చే దానం, చేసే హోమం, చేసే జపం—రాత్రి జాగరణం చేసినప్పుడు అవన్నీ అక్షయఫలమవుతాయి।

Verse 22

अपुत्रो लभते पुत्रानधनो धनमाप्नुयात् । स्वल्पायुर्दीर्घमायु्ष्यं शत्रूणां चैव संक्षयम्

సంతానం లేనివాడు సంతానాన్ని పొందుతాడు, దరిద్రుడు ధనాన్ని పొందుతాడు. స్వల్పాయువు దీర్ఘాయుష్షును పొందుతాడు, శత్రువులకూ క్షయం కలుగుతుంది.

Verse 23

यंयं काममभिध्यायन्व्रतमेतत्समाचरेत् । तंतं समाप्नुयान्मर्त्यो निष्कामो मोक्षमाप्नुयात्

మర్త్యుడు ఏ ఏ కోరికను మనసులో ధ్యానించి ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తాడో, ఆ ఆ ఫలాన్ని పొందుతాడు; నిష్కామంగా చేస్తే మోక్షాన్ని పొందుతాడు.

Verse 24

कार्पण्येनाथ वित्तेन यदि कुर्यात्प्रजागरम् । तथा वर्षकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

దీనస్థితిలో అయినా ధనసంపత్తితో అయినా, ఎవడు రాత్రి అంతా జాగరణ చేస్తాడో, అతడు సంవత్సరమంతా చేసిన పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 25

यानि कान्यत्र लिंगानि स्थावराणि चराणि च । तेषु संक्रमते देवस्तस्यां रात्रौ यतो हरः

ఇక్కడ ఉన్న ఏ ఏ లింగాలు—స్థావరమైనా చరమైనా—ఆ రాత్రి దేవుడు వాటిలో ప్రవేశిస్తాడు; ఎందుకంటే ఆ రాత్రే హరుడు (శివుడు) అవతరిస్తాడు.

Verse 26

शिवरात्रिस्ततः प्रोक्ता तेन सा हरवल्लभा । प्रार्थितः स सुरैः सर्वैर्लोकानुग्रहकाम्यया

అందుకే అది ‘శివరాత్రి’ అని చెప్పబడింది; అందువల్ల ఆ రాత్రి హరునికి అత్యంత ప్రియమైనది. లోకాల అనుగ్రహాన్ని కోరుతూ సమస్త దేవతలు ఆయనను ప్రార్థించారు.

Verse 27

भगवन्कलिकालेऽस्मिन्सर्वपापसमन्विते । वर्षपापविशुद्ध्यर्थं दिनमेकं क्षितौ व्रज । येन त्वत्पूजया पूता मर्त्याः शुद्धिमवाप्नुयुः

హే భగవన్! సమస్త పాపాలతో నిండిన ఈ కలియుగంలో, సంవత్సర పాపశుద్ధి కోసం మీరు ఒక దినము భూమిపై అవతరించండి; మీ పూజచేత పవిత్రులై మానవులు శుద్ధిని పొందుదురు.

Verse 28

ततो दत्तं हुतं तेषामस्माकमुपतिष्ठति । यदुच्छिष्टं नरैर्दत्तं तद्वृथा जायतेऽखिलम्

అప్పుడు వారి దానం మరియు హోమంలో అర్పించినది నిజంగా మా వరకు చేరుతుంది; కానీ అశుద్ధులైన (ఉచ్ఛిష్ట) మనుష్యులు ఇచ్చినదంతా పూర్తిగా వ్యర్థమవుతుంది.

Verse 29

कलिकाले न चास्माकं किंचिदेवोपतिष्ठति । अशुद्धैर्मानवैर्दत्तं प्रभूतमपि शंकर

హే శంకరా! కలియుగంలో అశుద్ధ మానవులు ఇచ్చినది—అది ఎంత విస్తారమైనదైనా—మా వరకు ఏమాత్రం చేరదు.

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । माघमासस्य कृष्णायां चतुर्दश्यां सुरेश्वर । अहं यास्यामि भूपृष्ठे रात्रौ नैव दिवा कलौ

శ్రీభగవానుడు పలికెను—హే సురేశ్వరా! మాఘమాస కృష్ణపక్ష చతుర్దశిన నేను భూపృష్టమునకు వచ్చెదను; కలియుగంలో దివసమున కాదు, రాత్రియందే.

Verse 31

लिंगेषु च समस्तेषु चलेषु स्थावरेषु च । संक्रमिष्याम्यसंदिग्धं वर्षपापविशुद्धये

సంవత్సర పాపశుద్ధి కోసం నేను నిస్సందేహంగా సమస్త లింగాలలో—చలమైనవీ స్థావరమైనవీ అన్నిటిలో—ప్రవేశించెదను.

Verse 32

तस्यां रात्रौ हि मे पूजां यः करिष्यति मानवः । मंत्रैरेतैः सुरश्रेष्ठ विपाप्मा स भविष्यति

హే దేవశ్రేష్ఠా! ఆ రాత్రి ఈ మంత్రాలతో నా పూజను ఎవడు చేయునో, ఆ మనిషి నిశ్చయంగా పాపరహితుడగును.

Verse 33

ॐ सद्योजाताय नमः । ॐ वामदेवाय नमः । ॐ घोराय नमः । ॐ तत्पुरुषाय नमः । ॐ ईशानाय नमः । एवं वक्त्राणि संपूज्य गन्धपुष्पानुलेपनैः । वस्त्रैर्दीपैश्च नैवेद्यैस्ततोऽर्घं संप्रदापयेत् । मंत्रेणानेन संपूज्य मां ध्यात्वा मनसि स्थितम्

“ఓం సద్యోజాతాయ నమః। ఓం వామదేవాయ నమః। ఓం ఘోరాయ నమః। ఓం తత్పురుషాయ నమః। ఓం ఈశానాయ నమః।” ఈ విధంగా పంచవక్త్రాలను గంధం, పుష్పం, అనులేపనాలతో, అలాగే వస్త్రాలు, దీపాలు, నైవేద్యాలతో పూజించి, అనంతరం విధివిధానంగా అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి. ఈ మంత్రంతో పూజ చేసి, మనస్సులో స్థితుడైన నన్ను ధ్యానించాలి.

Verse 34

गौरीवल्लभ देवेश सर्वाद्य शशिशेखर । वर्षपापविशुद्ध्यर्थमर्घो मे प्रतिगृह्यताम्

హే గౌరీవల్లభా, హే దేవేశా, హే సర్వాద్యా, హే శశిశేఖరా! సంవత్సరపు పాపశుద్ధి కొరకు నేను అర్పించిన ఈ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించుము.

Verse 35

ततः संपूजयेद्विप्रं भोजनाच्छादनादिभिः । दत्त्वाथ दक्षिणां तस्मै वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

ఆ తరువాత బ్రాహ్మణుని భోజనం, వస్త్రాదులతో సత్కరించాలి; అతనికి దక్షిణ ఇచ్చి, ధన విషయంలో కృపణత లేదా మోసాన్ని విడిచిపెట్టాలి.

Verse 36

धर्माख्यानकथाभिश्च सलास्यैस्तांडवैस्तथा

మరియు ధర్మాఖ్యాన కథల పఠనాలతో, సులలిత నృత్యాలతో, అలాగే తాండవ ప్రదర్శనలతో కూడ.

Verse 37

एवं करिष्यते योऽत्र व्रतमेतत्सुरेश्वर । वर्षपापविशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं भविष्यति

హే సురేశ్వరా! ఎవడు ఇక్కడ ఈ వ్రతాన్ని ఈ విధంగా ఆచరిస్తాడో, అది సంవత్సరపాపశుద్ధికి ప్రాయశ్చిత్తముగా అవుతుంది.

Verse 38

तच्छ्रुत्वा त्रिदशाः सर्वे प्रणम्य शशिशेखरम् । संप्रहृष्टा नरश्रेष्ठ स्वानि स्थानानि भेजिरे

అది విని సమస్త దేవతలు శశిశేఖరుడు (శివుడు)కు నమస్కరించారు. ఓ నరశ్రేష్ఠా, ఆనందంతో వారు తమ తమ లోకాలకు వెళ్లారు.

Verse 39

प्रेषयामासुरुर्व्यां च नारदं मुनिसत्तमम् । प्रबोधनाय लोकानां शिवरात्रिकृते सदा

మరియు వారు మునిశ్రేష్ఠుడు నారదుని భూమికి పంపారు, శివరాత్రి నిమిత్తం ప్రజలను ఎల్లప్పుడూ జాగృతం చేయుటకై.

Verse 40

सोऽपि गत्वा धरापृष्ठं श्रावयामास सर्वतः । शिवरात्रेस्तु माहात्म्यं यदुक्तं शूलपाणिना

అతడూ భూమిమీదికి వెళ్లి, శూలపాణి (శివుడు) చెప్పినట్లుగా శివరాత్రి మహాత్మ్యాన్ని సర్వత్ర ప్రకటించాడు.

Verse 41

ततः प्रभृति संजाता शिवरात्रिर्धरातले । सर्वकामप्रदा पुण्या सर्वपातकनाशिनी

అప్పటినుంచి భూమిపై శివరాత్రి స్థాపితమైంది—అది పుణ్యప్రదం, సమస్త కోరికలను ప్రసాదించేది, సమస్త పాపాలను నశింపజేసేది.

Verse 42

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तं कथानकम् । यद्वृत्तं नैमिषारण्ये लुब्धकस्यात्र कस्यचित्

ఇప్పుడు నేను మీకు ఒక ప్రాచీన వృత్తాంతాన్ని కీర్తిస్తాను—నైమిషారణ్యంలో ఇక్కడ ఒక వేటగాడి విషయమై జరిగినది.

Verse 43

तत्रासील्लुब्धकः कश्चिज्जातिमात्रान्न कर्मतः । व्यसेनानाभिभूतात्मा परवित्तापहारकः

అక్కడ ఒక వేటగాడు ఉండేవాడు—జన్మమాత్రాన కులీనుడు గాని, కర్మచర్యలో కాదు; వ్యసనాలతో కబళితచిత్తుడు, పరధనాన్ని అపహరించేవాడు.

Verse 44

न कदाचिद्व्रतं तेन न दत्तं न जपः कृतः । केवलं च हृतं वित्तं लोकानां छलसंश्रयात्

అతడు ఎప్పుడూ వ్రతం చేయలేదు, దానం ఇవ్వలేదు, జపం కూడా చేయలేదు; మోసాన్ని ఆశ్రయించి ప్రజల ధనాన్ని మాత్రమే దోచేవాడు.

Verse 45

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिवरात्रिः समागता । माघमासेऽसितेपक्षे सर्वपातकनाशिनी

తర్వాత కాలక్రమంలో శివరాత్రి వచ్చింది—మాఘమాస కృష్ణపక్షంలో—అది సమస్త పాపాలను నశింపజేసేదిగా ప్రసిద్ధి.

Verse 46

तत्रास्त्यायतनं पुण्यं देवदेवस्य शूलिनः । तत्र जागरणं रात्रौ प्रारब्धं बहुभिर्ज्जनैः

అక్కడ దేవదేవుడు శూలినుడు (శివుడు) యొక్క పుణ్య ఆలయం ఉండెను; అక్కడ అనేకులు రాత్రి జాగరణాన్ని ప్రారంభించారు.

Verse 47

नारीभिर्नरशार्दूल भूषिताभिः सुभूषणैः । अथासौ चिंतयामास चोरो दृष्ट्वाथ जागरम्

ఓ నరశ్రేష్ఠుడా! చక్కని ఆభరణాలతో అలంకరించుకున్న స్త్రీలను, ఆ జాగరణను చూసి ఆ దొంగ ఆలోచించసాగాడు.

Verse 48

गच्छामि यदि कांचित्स्त्रीं भूषणैः परिभूषिताम् । निष्क्रांतां बाह्यतश्चास्य प्रासादस्याप्नुयामहम्

ఆభరణాలతో అలంకరించుకున్న ఏ స్త్రీ అయినా ఈ ఆలయం వెలుపలికి వస్తే, నేను ఆమెను పట్టుకోగలను.

Verse 49

ततो हत्वा समादाय भूषणानि व्रजाम्यहम्

అప్పుడు ఆమెను చంపి, ఆభరణాలను తీసుకుని నేను వెళ్లిపోతాను.

Verse 50

एवं निश्चित्य मनसा गतस्तस्य समीपतः । कर्णिकारं समारुह्य स्थितो गुप्तस्ततो हि सः

మనసులో ఇలా నిశ్చయించుకుని, అతడు ఆ ప్రదేశానికి సమీపంలోకి వెళ్లి, ఒక కర్ణికార వృక్షాన్ని ఎక్కి అక్కడ దాక్కున్నాడు.

Verse 51

वीक्षमाणो दिशः सर्वा नारीनिष्क्रामणोद्भवाः । चौरकर्मप्रवृत्तस्य शीतार्तस्य विशेषतः

స్త్రీలు బయటకు రావడం కోసం అతడు అన్ని దిక్కులా చూడసాగాడు; దొంగతనంలో నిమగ్నమైన అతడు చలితో వణికిపోతున్నాడు.

Verse 52

अल्पापि निद्रा नायाता न च नारी विनिर्गता । तस्याधस्तात्ततो लिंगमभवत्तु धरोद्भवम् । गत्वा च पत्राण्यादाय प्रचिक्षेपास्य चोपरि

అతనికి కొంచెం కూడా నిద్ర రాలేదు; ఏ స్త్రీయూ బయటకు రాలేదు. అప్పుడు అతని కింద భూమి నుండి ఉద్భవించిన శివలింగం ప్రదర్శితమైంది; అతడు వెళ్లి ఆకులు తెచ్చి దానిపై చల్లాడు.

Verse 53

एतस्मिन्नेव काले तु प्रोद्गतस्तीक्ष्णदीधितिः । असतीनां च चौराणां कामिनामसुखावहः

అదే సమయంలో తীক্ষ్ణ కిరణముల సూర్యుడు ఉదయించాడు—అశీలులకూ, దొంగలకూ, కామాతురులకూ దుఃఖాన్ని కలిగించేవాడు.

Verse 54

ततो नराश्च नार्यश्च जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । उपचारपराः शांताः प्रणिपत्य महेश्वरम्

తర్వాత పురుషులూ స్త్రీలూ తమ తమ ఇళ్లకు వెళ్లారు—మనస్సు శాంతంగా, విధివిధాన పూజలో నిమగ్నులై, మహేశ్వరునికి నమస్కరించి.

Verse 55

सोऽपि चौरो निराशश्च क्षुत्क्षामः शीतविह्वलः । अवतीर्य द्रुमात्तस्मादुपायं कंचिदाश्रितः

ఆ దొంగ కూడా—నిరాశతో, ఆకలితో క్షీణించి, చలితో వణుకుతూ—ఆ చెట్టునుండి దిగివచ్చి ఏదో ఒక ఉపాయాన్ని ఆశ్రయించాడు.

Verse 56

ततः कालेन महता पंचत्वं समपद्यत । जातो जातिस्मरः सोऽथ दशार्णाधिपतेर्गृहे

తర్వాత చాలా కాలానికి అతడు పంచత్వం (మరణం) పొందాడు; ఆపై జన్మజ్ఞాపకుడై దశార్ణాధిపతి గృహంలో పునర్జన్మించాడు.

Verse 57

उपवासप्रभावेन बलादपि प्रजागरात् । शिवरात्रेस्तथा तस्य लिङ्गस्यापि प्रपूजया

ఉపవాస ప్రభావంతో, బలవశాత్తైనా చేసిన రాత్రి జాగరణంతో, అలాగే శివరాత్రినాడు ఆ లింగాన్ని విధివిధానంగా సంపూర్ణంగా పూజించుటవలన—

Verse 58

ततो राज्यं समासाद्य पितृपैतामहं महत् । कारयामास लिंगस्य प्रासादं तस्य शोभनम्

ఆపై మహత్తరమైన పితృ-పైతామహ రాజ్యాన్ని పొందినవాడు, ఆ లింగానికి శోభనమైన ప్రాసాదాన్ని (ఆలయాన్ని) నిర్మింపజేశాడు।

Verse 59

वर्षेवर्षे समाश्रित्य शिवरात्रौ प्रजागरात् । उपवासपरोभूत्वा गीतवादित्रनिःस्वनैः

ఏటేటా శివరాత్రినాడు అతడు రాత్రి జాగరణం చేసేవాడు; ఉపవాసనిష్ఠతో, గీత-వాద్యాల నాదాలు మార్మోగుతుండగా।

Verse 60

धर्माख्यानकथाभिश्च गीतध्वनिभिरेव च । पूर्वोक्तमंत्रैः संपूज्य अर्घं दत्त्वा विधानतः । संतर्प्य ब्राह्मणान्कामैर्जगाम निलयं निजम्

ధర్మాఖ్యాన కథలతోను భక్తిగీతాల ధ్వనితోను, ముందుగా చెప్పిన మంత్రాలతో (లింగాన్ని) సంపూర్ణంగా పూజించి, విధిప్రకారం అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాడు। అనంతరం బ్రాహ్మణులను కావలసిన దాన-భోజనాలతో సంతృప్తిపరచి, తన నివాసానికి వెళ్లాడు।

Verse 61

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिवरात्रौ समागताः । प्रासादे तत्र मुनयः प्राप्ता शाण्डिल्यपूर्वकाः

తరువాత ఒక సమయంలో శివరాత్రినాడు అక్కడ ఆ ప్రాసాదానికి మునులు వచ్చారు—వారిలో శాండిల్యుడు ప్రధానుడు।

Verse 62

शांडिल्योऽथ भरद्वाजो यवक्रीतोऽथ गालवः । पुलस्त्यः पुलहो गार्ग्यस्तथान्ये बहवो नृप

హే నృపా! శాండిల్యుడు, భరద్వాజుడు, యవక్రీతుడు, గాలవుడు; పులస్త్యుడు, పులహుడు, గార్గ్యుడు మరియు మరెన్నో ఋషులు అక్కడ ఉన్నారు.

Verse 63

सोऽपि राजा बृहत्सेनो दशार्णाधिपतेः सुतः । संप्राप्तो जागरं कर्तुं तस्य लिंगस्य चाग्रतः

దశార్ణాధిపతి కుమారుడైన రాజు బృహత్సేనుడూ అక్కడికి వచ్చాడు; ఆ శివలింగం ఎదుట జాగరణం చేయాలని సంకల్పించాడు.

Verse 64

पूजयित्वा ततो देवं प्रणिपत्य मुनीश्वरान् । उपविष्टस्तस्य चाग्रे ह्यनुज्ञातो द्विजोत्तमैः

తర్వాత ఆయన దేవుని పూజించి, మునీశ్వరులకు ప్రణామం చేసి; ద్విజోత్తముల అనుమతి పొందినవాడై, ఆయన సమక్షంలో కూర్చున్నాడు.

Verse 65

ततस्तस्याग्रतश्चक्रुः कथास्ते बहुधा नृप । राजर्षीणामतीतानां ब्रह्मर्षीणां विशेषतः

అప్పుడు, హే నృపా! వారు అతని ఎదుట అనేక విధాల పవిత్ర కథనాలు చేశారు—పూర్వ రాజర్షుల గురించి, ముఖ్యంగా బ్రహ్మర్షుల గురించి.

Verse 66

अथ कस्मिन्कथांते स तैः पृष्टो ब्रह्मवादिभिः । कौतुकाविष्टचित्तैश्च विस्मयोत्फुल्ललोचनैः

తర్వాత ఒక కథాంతంలో, బ్రహ్మవాదులు అతనిని ప్రశ్నించారు—కౌతుకంతో మనస్సు నిండినవారు, ఆశ్చర్యంతో విప్పారిన కన్నులవారు.

Verse 67

राजन्पृच्छामहे सर्वे वयं कौतूहलान्विताः । यदि ब्रवीषि नः सत्यं देवतायतने स्थितः

హే రాజా, మేమందరం కుతూహలంతో నిన్ను ప్రశ్నిస్తున్నాము. నీవు దేవాలయంలో నిలిచి మాకు సత్యం చెప్పగలవా—

Verse 68

राजोवाच । यदि ज्ञास्यामि विप्रेंद्राः कथयिष्याम्यसंशयम् । देवस्याग्रे च संपृष्टः सत्येनात्मानमालभे

రాజు పలికెను—హే విప్రేంద్రులారా, నాకు తెలిసినట్లయితే నిస్సందేహంగా చెబుతాను. దేవుని సమక్షంలో ప్రశ్నింపబడిన నేను సత్యంతో నన్ను బంధించుకుంటాను.

Verse 69

ऋषय ऊचुः । पुष्कलानि परित्यज्य कस्माद्दानान्यनेकशः । जागरं कर्तुकामोऽत्र स्वदेशादुपतिष्ठसि

ఋషులు పలికిరి—ప్రచురమైన దానాలు, అనేక విధాల దానధర్మాలను విడిచి, నీవు స్వదేశం నుండి ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చి జాగరణం చేయదలచుకున్నావు?

Verse 70

वर्षेवर्षे सदा प्राप्ते नूनं त्वं वेत्सि कारणम् । रहस्यं यदि ते न स्यात्तद्ब्रवीहि नराधिप

నీవు ప్రతి సంవత్సరమూ తప్పక వస్తున్నావు; కారణం నీవు తప్పక తెలుసు. అది నీకు రహస్యం కాకపోతే చెప్పు, హే నరాధిపా.

Verse 71

सूत उवाच । सवैलक्ष्यं स्मितं कृत्वा ततः प्राह स दुर्मनाः । रहस्यं परमं ह्येतदवाच्यं हि द्विजोत्तमाः

సూతుడు పలికెను—సంకోచంతో చిరునవ్వు నవ్వి, ఆపై దుఃఖితుడైన రాజు ఇలా అన్నాడు—“హే ద్విజోత్తములారా, ఇది పరమ రహస్యం; చెప్పుటకే కష్టం.”

Verse 72

तथापि च वदिष्यामि पृष्टो देवाग्रतो यतः

అయినను, ఇక్కడ ప్రభువు సాక్షాత్ సమక్షంలో నన్ను అడిగినందున నేను చెప్పుదును।

Verse 73

ततः स कथयामास पूर्वदेहसमुद्भवम् । मलिम्लुचस्ततो नूनं शिवरात्रिसमुद्भवम्

అప్పుడు అతడు తన పూర్వదేహమునుండి ఉద్భవించిన వృత్తాంతమును చెప్పెను—శివరాత్రి వ్రతసంబంధమువలననే ఆ చాండాలత్వము కలిగిందని।

Verse 74

चौर्यभावेन देवस्य पूजनं जागरस्तथा । उपवासं विना तेन शिवरात्रौ पुरा कृतम्

పూర్వం శివరాత్రినాడు అతడు దొంగభావంతో దేవుని పూజను, జాగరణమును చేసెను; కాని ఉపవాసం లేకుండానే చేసెను।

Verse 75

जातिस्मरणसंयुक्तं जन्मजातं यथातथम् । ततस्ते मुनयः सर्वे साधुवादान्पृथग्विधान्

జన్మస్మరణముతో కూడినవాడై అతడు జన్మమునుండి జరిగినదంతా యథాతథంగా వివరించెను; అప్పుడు ఆ మునులందరూ వివిధ విధాల సాధువాదములు, ఆశీర్వచనములు పలికిరి।

Verse 76

नृपोत्तमस्य राजर्षेर्दत्त्वाशीर्भिः समन्वितान् । रात्रौ जागरणं कृत्वा प्रजग्मुस्ते निजाश्रमान्

ఆ ఉత్తమ నరపతి రాజర్షికి ఆశీర్వాదములు ప్రసాదించి, వారు రాత్రి జాగరణం చేసి తమ తమ ఆశ్రమములకు వెళ్లిరి।

Verse 77

सोऽपि राजासमभ्यर्च्य तं देवं तान्द्विजोत्तमान् । जगाम स्वपुरं पश्चात्कृत्वा रात्रौ प्रजागरम्

ఆ రాజు కూడా ఆ దేవుని మరియు ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులను యథావిధిగా ఆరాధించి, రాత్రి జాగరణ చేసి, తరువాత తన నగరానికి వెళ్లెను।

Verse 78

भर्तृयज्ञ उवाच । शिवरात्रिः समुत्पन्ना एवं भूमितले नृप । एवंविधं च माहात्म्यं तस्यास्ते परिकीर्तितम्

భర్తృయజ్ఞుడు పలికెను—ఓ నృపా! ఈ విధంగా భూమితలమున శివరాత్రి ఉద్భవించెను; దాని ఇలాంటి మహాత్మ్యము నీకు ప్రకటించబడెను।

Verse 79

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या स नृपसत्तम । कलिकाले विशेषेण य इच्छेद्भूतिमात्मनः

కాబట్టి, ఓ నృపశ్రేష్ఠా! దీనిని సమస్త ప్రయత్నంతో ఆచరించవలెను—ప్రత్యేకంగా కలియుగమున—తనకు భూతి, క్షేమం కోరువాడు ఎవరైనా।

Verse 80

एषा कृता दिलीपेन नलेन नहुषेण च । मान्धात्रा धुंधुमारेण सगरेण युयुत्सुना

ఈ (శివరాత్రి వ్రతాచరణ) దిలీపుడు, నలుడు, నహుషుడు; అలాగే మాంధాత, ధుంధుమారుడు, సగరుడు, యుయుత్సుడు కూడా నిర్వహించిరి।

Verse 81

तथान्यैश्च विशेषेण सम्यक्छ्रद्धासमन्वितैः । प्राप्ताश्च हृद्गताः कामा ये दिव्या ये च मानुषाः

అలాగే మరెందరో కూడా—ప్రత్యేకంగా సమ్యక్ శ్రద్ధతో కూడినవారు—హృదయంలో ఉన్న కోరికలను పొందిరి; అవి దివ్యమైనా, మానుషమైనా।

Verse 82

तथा चैव तु सावित्र्या श्रिया देव्या तु सीतया । अरुंधत्या सरस्वत्या मेनया रंभया तथा

అదేవిధంగా సావిత్రి, దేవీ శ్రీ, సీత; అలాగే అరుంధతి, సరస్వతి, మేనా మరియు రంభ కూడా అలా ఆచరించారు।

Verse 83

इंद्राण्याथ दृषद्वत्या स्वधया स्वाहया तथा । रत्या प्रीत्या प्रभावत्या गायत्र्या च नृपोत्तम । सर्वाः प्राप्ताः प्रियान्कामानतिसौभाग्यसंयुतान्

తర్వాత ఇంద్రాణి, దృషద్వతి, స్వధా, స్వాహా; అలాగే రతి, ప్రీతి, ప్రభావతి, గాయత్రి—ఓ నృపోత్తమా—అందరూ అపార సౌభాగ్యంతో తమ ప్రియ కోరికలను పొందారు।

Verse 84

यश्चैतां पठते व्युष्टिं भावेन शिवसंनिधौ । दिनजात्पातकात्सोऽपि मुच्यते नात्र संशयः

శివసన్నిధిలో ఉదయకాలంలో భక్తిభావంతో ఈ పాఠాన్ని చదివేవాడు, ఒక దినంలో చేసిన పాపం నుండికూడా విముక్తుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 85

नास्ति गंगासमं तीर्थं नास्ति देवो हरोपमः । शिवरात्रेः परं नास्ति तपः सत्यं मयोदितम्

గంగతో సమానమైన తీర్థం లేదు, హరుడు (శివుడు)తో సమానమైన దేవుడు లేదు। శివరాత్రి కంటే గొప్ప తపస్సు లేదు—ఇది నేను ప్రకటించిన సత్యం।

Verse 86

सर्वरत्नमयो मेरुः सर्वाश्चर्यमयं तपः । सर्वधर्ममयी राजञ्छिवरात्रिः प्रकीर्तिताः

మేరు సర్వ రత్నమయమని, తపస్సు సర్వ ఆశ్చర్యమయమని చెప్పబడింది। అలాగే, ఓ రాజా, శివరాత్రి సర్వధర్మమయమని ప్రఖ్యాతి పొందింది।

Verse 87

गरुडः पक्षिणां यद्वन्नदीनां सागरो यथा । प्रधानः सर्वधर्माणां शिवरात्रिस्तथोत्तमा

పక్షుల్లో గరుడుడు యథా శ్రేష్ఠుడు, నదుల్లో సాగరం యథా ప్రధానమో, అలాగే సమస్త ధర్మాలలో శివరాత్రి పరమోత్తమమై ప్రధానమైనది।

Verse 266

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शिवारात्रिमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्षष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠమైన నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘శివరాత్రి మహాత్మ్య వర్ణనం’ అనే 266వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।