Adhyaya 250
ఈ అధ్యాయంలో వాణీ సంభాషణా రూపంలో బిల్వవృక్షం (బిల్వతరు) యొక్క ఉద్భవం, పవిత్ర మహిమ వివరించబడుతుంది. మందర పర్వతంపై సంచరిస్తూ అలసిన పార్వతీ దేవి చెమట బిందువు భూమిపై పడగా, అది మహాదివ్య వృక్షంగా మారుతుంది. దానిని చూసి దేవి జయా–విజయాలను అడుగగా, వారు ఇది దేవీదేహసంభవం, పాపనాశకము, పూజనీయము అని చెప్పి దీనికి నామకరణం చేయమని కోరుతారు. పార్వతీ దీనికి ‘బిల్వ’ అని పేరు పెట్టి, భవిష్యత్తులో రాజులు సహా భక్తులు శ్రద్ధతో బిల్వపత్రాలు సేకరించి తన పూజలో సమర్పించాలని ప్రకటిస్తుంది. తరువాత ఫలశ్రుతి—ఇష్టసిద్ధి కలుగుతుంది; బిల్వపత్రాలను దర్శించడం, విశ్వాసంతో వాటిని పూజలో వినియోగించడం పూజకు బలమవుతుంది; పత్రాగ్రాన్ని రుచి చూడటం, పత్రాగ్రాన్ని శిరస్సుపై ఉంచటం అనేక పాపాలను క్షయపరచి దండదుఃఖాన్ని నివారిస్తాయని చెప్పబడింది. చివరగా వృక్షంలో దేవీశక్తుల నివాసాన్ని వివరించి, బిల్వాన్ని జీవంత దేవీమందిరంగా చూపుతుంది—మూలంలో గిరిజా, కాండంలో దక్షాయణీ, శాఖల్లో మహేశ్వరీ, ఆకుల్లో పార్వతీ, ఫలాల్లో కాత్యాయనీ, తొక్కలో గౌరీ, అంతస్తంతువుల్లో అపర్ణా, పుష్పాల్లో దుర్గ, శాఖాంగాల్లో ఉమా, ముళ్లలో రక్షక శక్తులు।
Shlokas
Verse 1
वाण्युवाच । बिल्वपत्रस्य माहात्म्यं कथितुं नैव शक्यते । तवोद्देशेन वक्ष्यामि महेन्द्र शृणु तत्त्वतः
వాణి పలికెను—బిల్వపత్ర మహాత్మ్యాన్ని పూర్తిగా వర్ణించడం సాధ్యం కాదు. అయినా నీ కోసమే, ఓ మహేంద్రా, నేను చెప్పుదును; తత్త్వముగా వినుము.
Verse 2
विहारश्रममापन्ना देवी गिरिसुता शुभा । ललाटफलके तस्याः स्वेदबिन्दुरजायत
విహారక్రీడల వల్ల శ్రమించిన శుభమైన గిరిసుతా దేవి నుదుటి పటలంపై చెమట బిందువు ఒకటి పుట్టింది.
Verse 3
स भवान्या विनिक्षिप्तो भूतले निपपात च । महातरुरयं जातो मन्दरे पर्वतोत्तमे
ఆ (స్వేదబిందువు) భవానీ చేత విడువబడీ భూతలంపై పడింది. దానినుండే పర్వతోత్తమమైన మందరంపై ఈ మహావృక్షం జన్మించింది.
Verse 4
ततः शैलसुता तत्र रममाणा ययौ पुनः । दृष्ट्वा वनगतं वृक्षं विस्मयोत्फुल्ललोचना
అనంతరం శైలసుత దేవి పార్వతి అక్కడ ఆనందిస్తూ మళ్లీ ముందుకు సాగింది. అరణ్యంలో నిలిచిన ఆ వృక్షాన్ని చూచి ఆమె నేత్రాలు ఆశ్చర్యంతో విప్పారాయి.
Verse 5
जयां च विजयां चैव पप्रच्छ च सखीद्वयम् । कोऽयं महातरुर्दिव्यो विभाति वनमध्यगः । दृश्यते रुचिराकारो महाहर्षकरो ह्ययम्
ఆమె జయా, విజయా అనే ఇద్దరు సఖులను అడిగింది: “అరణ్యమధ్యంలో ప్రకాశిస్తున్న ఈ దివ్య మహావృక్షం ఏది? ఇది ఎంతో మనోహరాకారంగా కనిపిస్తోంది; నిజంగా మహానందాన్ని కలిగిస్తోంది.”
Verse 6
जयोवाच । देवि त्वद्देहसंभूतो वृक्षोऽयं स्वेदबिन्दुजः । नामाऽस्य कुरु वै क्षिप्रं पूजितः पापनाशनः
జయా చెప్పింది: “దేవి, ఈ వృక్షం మీ దేహం నుంచే ఉద్భవించింది—మీ స్వేదబిందువునుండి జన్మించింది. దయచేసి త్వరగా దీనికి నామం ప్రసాదించండి; పూజిస్తే పాపనాశనం చేస్తుంది.”
Verse 7
पार्वत्युवाच । यस्मात्क्षोणीतलं भित्त्वा विशिष्टोऽयं महातरुः
పార్వతి చెప్పింది: “ఈ మహావృక్షం భూమి ఉపరితలాన్ని చీల్చుకొని ఉద్భవించింది; అందువల్ల ఇది విశేషమైనది.”
Verse 8
उदतिष्ठत्समीपे मे तस्माद्बिल्वो भवत्वयम् । इमं वृक्षं समासाद्य भक्तितः पत्रसंचयम्
“ఇది నా సమీపంలో ఎదిగింది; అందువల్ల దీనికి ‘బిల్వ’ అనే నామం కలుగుగాక. ఈ వృక్షాన్ని భక్తితో సమీపించి దాని ఆకులను సమాహరించాలి…”
Verse 9
आहरिष्यत्यसौ राजा भविष्यत्येव भूतले । यः करिष्यति मे पूजां पत्रैः श्रद्धासमन्वितः
భూమిపై నిశ్చయంగా ఒక రాజు ఉద్భవిస్తాడు; అతడు ఈ పత్రాలను తెచ్చి శ్రద్ధతో నన్ను పూజిస్తాడు.
Verse 10
यंयं काममभिध्यायेत्तस्य सिद्धिः प्रजायते । यो दृष्ट्वा बिल्वपत्राणि श्रद्धामपि करिष्यति
ఎవడు ఏ కోరికను ధ్యానిస్తాడో, దాని సిద్ధి కలుగుతుంది; మరియు ఎవడు బిల్వపత్రాలను చూసి కూడా శ్రద్ధను పొందుతాడో…
Verse 11
पूजनार्थाय विधये धनदाऽहं न संशयः । पत्राग्रप्राशने यस्तु करिष्यति मनो यदि । तस्य पापसहस्राणि यास्यंति विलयं स्वयम
పూజార్థం మరియు విధిపాలన కోసం నేను నిస్సందేహంగా ధనదాయినిని అవుతాను. మరియు ఎవడు పత్రపు అగ్రభాగాన్ని ప్రాశనం చేయాలని మనసులోనైనా సంకల్పిస్తాడో, అతని వేల పాపాలు స్వయంగా లయమవుతాయి.
Verse 12
शिरः पत्राग्रसंयुक्तं करोति यदि मानवः । न याम्या यातना ह्यस्य दुःखदात्री भविष्यति
మనిషి పత్రపు అగ్రభాగాన్ని శిరస్సుపై ధరించితే, అతనికి యమసంబంధమైన యాతనలు దుఃఖదాయకమవు.
Verse 13
इत्युक्त्वा पार्वती हृष्टा जगाम भवनं स्वकम् । सखीभिः सहिता देवी गणैरपि समन्विता
ఇలా చెప్పి హర్షించిన పార్వతి తన స్వగృహానికి వెళ్లింది; దేవి సఖులతో కూడి, గణులతో కూడా అనుసరించబడింది.
Verse 14
वाण्युवाच । अयं बिल्वतरुः श्रेष्ठः पवित्रः पापनाशनः । तस्य मूले स्थिता देवी गिरिजा नात्र संशयः
వాణీ పలికెను—ఈ బిల్వవృక్షము శ్రేష్ఠము, పవిత్రము, పాపనాశకము. దీని మూలమున దేవి గిరిజ నివసించుచున్నది; ఇందులో సందేహము లేదు.
Verse 15
स्कन्धे दाक्षायणी देवी शाखासु च महेश्वरी । पत्रेषु पार्वती देवी फले कात्या यनी स्मृता
దీని కాండములో దాక్షాయణీ దేవి, శాఖలలో మహేశ్వరీ. ఆకులలో పార్వతీ దేవి, ఫలములో కాత్యాయనీగా స్మరింపబడుతుంది.
Verse 16
त्वचि गौरी समाख्याता अपर्णा मध्यवल्कले । पुष्पे दुर्गा समाख्याता उमा शाखांगकेषु च
చెట్టు తొక్కలో ఆమె గౌరీగా ప్రసిద్ధి, తొక్క మధ్యపొరలో అపర్ణా. పుష్పములో దుర్గగా, శాఖా-ఉపశాఖలలో ఉమాగా విరాజిల్లుతుంది.
Verse 17
कण्टकेषु च सर्वेषु कोटयो नवसंख्यया । शक्तयः प्राणिरक्षार्थं संस्थिता गिरिजाऽज्ञया
దీని అన్ని ముళ్లపై నవసంఖ్య ప్రకారం కోట్లు సంఖ్యలో శక్తులు నివసించుచున్నవి; గిరిజ ఆజ్ఞచే ప్రాణుల రక్షణార్థం అవి స్థితమైయున్నవి.
Verse 18
तां भजंति सुपत्रैश्च पूजयंति सनातनीम् । यंयं कामयते कामं तस्य सिद्धिर्भवेद्ध्रुवम्
శుభపత్రాలతో వారు సనాతనీ దేవిని భజించి పూజించుచున్నారు. ఎవడు ఏ కోరిక కోరునో, ఆ కోరిక సిద్ధి అతనికి నిశ్చయంగా కలుగును.
Verse 19
महेश्वरी सा गिरिजा महेश्वरी विशुद्धरूपा जनमोक्षदात्री । हरं च दृष्ट्वाथ पलाशमाश्रितं स्वलीलया बिल्ववपुश्चकार सा
ఆ గిరిజా—మహేశ్వరీ—అత్యంత విశుద్ధ స్వరూపిణి, జనులకు మోక్షదాత్రి. హరుడు పలాశవృక్షాశ్రయంలో ఉన్నాడని చూచి, తన దివ్యలీలతో బిల్వవృక్షరూపాన్ని ధరించింది.
Verse 250
इति श्रीस्कांदेमहापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातु र्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने बिल्वोत्पत्तिवर्णनंनाम पञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఆరవ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, శేషశాయీ ఉపాఖ్యానంలో, బ్రహ్మ-నారద సంభాషణలో, చాతుర్మాస్య వ్రతమాహాత్మ్యంలో, పైజవనోపాఖ్యానాంతర్గతంగా ‘బిల్వోత్పత్తి వర్ణనం’ అనే రెండువందల యాభైవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.