Adhyaya 247

Verse 1

पैजवन उवाच । श्रीः कथं तुलसीरूपा बिल्ववृक्षे च पार्वती । एतच्च विस्तरेण त्वं मुने तत्त्वं वद प्रभो

పైజవనుడు అన్నాడు—శ్రీ ఎలా తులసీరూపంగా ఉంటుంది? బిల్వవృక్షంలో పార్వతి ఎలా (నివసిస్తుంది)? ఓ మునీ, ఈ తత్త్వాన్ని నాకు విస్తారంగా చెప్పుము, ప్రభో.

Verse 2

गालव उवाच । पुरा दैवासुरे युद्धे दानवा बलदर्पिताः । देवान्निजघ्नुः संग्रामे घोररूपाः सुदारुणाः

గాలవుడు అన్నాడు—పూర్వకాలంలో దేవాసుర యుద్ధంలో, బలదర్పంతో మత్తులైన దానవులు యుద్ధరంగంలో దేవతలను సంహరించారు; వారు ఘోరరూపులు, అత్యంత క్రూరులు.

Verse 3

देवाश्च भय संविग्ना ब्रह्माणं शरणं ययुः । ते स्तुत्वा पितरं नत्वा वृहस्पतिपुरःसराः

భయంతో కలవరపడిన దేవతలు బ్రహ్మదేవుని శరణు కోరుతూ వెళ్లారు. బృహస్పతి నాయకత్వంలో వారు పితామహుని స్తుతించి నమస్కరించారు.

Verse 4

तस्थुः प्रांजलयः सर्वे तानुवाच पितामहः । किमर्थं म्लानवदना अस्मद्गेहमुपागताः

అందరూ అంజలి ముద్రతో నిలిచారు. అప్పుడు పితామహుడు బ్రహ్మదేవుడు పలికాడు—“ముఖాలు మ్లానంగా ఎందుకు ఉన్నాయి? ఏ కారణంతో నా గృహానికి వచ్చారు?”

Verse 6

वयं सर्वे पराक्रांता अतस्त्वां शरणं गताः । त्राह्यस्मान्देवदेवेश शरणं समुपागतान्

మేమందరం అధీనమై పరాజితులమయ్యాం; అందుకే నీ శరణు వచ్చాం. ఓ దేవదేవేశా, శరణాగతులైన మమ్మల్ని రక్షించు.

Verse 7

तच्छ्रुत्वा भगवान्प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः । मया न शक्यते कर्त्तुं पक्षः कस्य जनस्य च

అది విని లోకపితామహుడు భగవాన్ బ్రహ్మదేవుడు పలికాడు—“ఏ పక్షానికైనా నేను పక్షపాతం చేయలేను.”

Verse 9

कारणं कथ्यतामाशु वह्नीन्द्रवसुभिर्युताः । देवा ऊचुः । दैत्यैः पराजितास्तात संगरेऽद्भुतकारिभिः

“కారణం త్వరగా చెప్పండి,” అని బ్రహ్మదేవుడు అన్నాడు; అగ్ని, ఇంద్రుడు, వసువులతో కూడిన దేవతలు ఎదుట నిలిచారు. దేవతలు పలికారు—“తాతా, అద్భుత కార్యాలు చేసే దైత్యులు యుద్ధంలో మమ్మల్ని ఓడించారు.”

Verse 10

ऐक्यं विष्णुगणैः कुर्वन्दध्रे रूपं महाद्भुतम् । तदा हरिहराख्यं च देहार्द्धाभ्यां दधार सः

విష్ణుగణములతో ఐక్యమై ఆయన అత్యద్భుతమైన రూపాన్ని ధరించాడు. అప్పుడు తన దేహంలోని రెండు అర్ధాలతో ‘హరిహర’ అని ప్రసిద్ధమైన రూపాన్ని వహించాడు.

Verse 11

हरश्चैवार्द्धदेहेन विष्णुरर्द्धेन चाभवत् । एकतो विष्णुचिह्नानि हरचिह्नानि चैकतः

దేహంలోని ఒక అర్ధంతో ఆయన హరుడు (శివుడు) అయ్యాడు; మరొక అర్ధంతో విష్ణువయ్యాడు. ఒక వైపు విష్ణు చిహ్నాలు, మరో వైపు హర చిహ్నాలు కనిపించాయి.

Verse 12

एकतो वैनतेयश्च वृषभश्चान्यतोऽभवत् । वामतो मेघवर्णाभो देहोऽश्मनिचयोपमः

ఒక వైపు వైనతేయుడు (గరుడుడు), మరో వైపు వృషభుడు (నంది) ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఎడమవైపు దేహం మేఘవర్ణంతో, శిలారాశి వలె ప్రకాశించింది.

Verse 13

कर्पूरगौरः सव्ये तु समजायत वै तदा । द्वयोरैक्यसमं विश्वं विश्वमैक्यमवर्त्तत

కుడివైపు ఆయన అప్పుడు కర్పూరంలా గౌరవర్ణంగా కనిపించాడు. ఇద్దరి ఐక్యానికి సమానంగా విశ్వం నిలిచింది; నిజంగా లోకం ఏకత్వం వైపు సాగింది.

Verse 14

विभेदमतयो नष्टाः श्रुतिस्मृत्यर्थबाधकाः । पाखंडिनो हैतुकाश्च सर्वे विस्मयमागमन्

భేదబుద్ధిని పట్టుకున్న, శ్రుతి-స్మృతి అర్థాన్ని అడ్డుకునే వారి భావాలు నశించాయి. పాఖండులు మరియు కేవలం వాదప్రియులు అందరూ ఆశ్చర్యంలో మునిగిపోయారు.

Verse 15

स्वंस्वं मार्गं परित्यज्य ययुर्निर्वाणपद्धतिम् । मंदरे पवतश्रेष्ठे सा मूर्तिर्नित्यसंस्तुता

తమ తమ సంకుచిత మార్గాలను విడిచి వారు నిర్వాణమార్గంలో నడిచిరి. పర్వతశ్రేష్ఠమైన మందరపర్వతంపై ఆ దివ్యమూర్తి నిత్య స్తుత్యము.

Verse 16

प्रमथाद्यैर्गणैश्चैव वर्त्ततेऽद्यापि निश्चला । सृष्टिस्थित्यंतकर्त्री सा विश्वबीजमनंतका

ప్రమథాది గణములచే సేవింపబడుచు ఆమె నేడు కూడ నిశ్చలంగా నిలిచియున్నది. సృష్టి-స్థితి-లయకర్త్రి ఆమె; అనంతా, విశ్వబీజస్వరూపిణి.

Verse 17

महेशविष्णसंयुक्ता सा स्मृता पापनाशिनी । योगिध्येया सदापूज्य सत्त्वाधारगुणातिगा

మహేశ-విష్ణువులతో సంయుక్తగా ఆమె పాపనాశినిగా స్మరింపబడుతుంది. యోగులు ధ్యానించదగినది, సదా పూజ్యము—సర్వసత్త్వాధారం, గుణాతీతా.

Verse 18

मुमुक्षवोऽपि तां ध्यात्वा प्रयांति परमं पदम् । चातुर्मास्ये विशेषेण ध्यात्वा मर्त्यो ह्यमानुषः

ముముక్షువులు కూడ ఆమెను ధ్యానించి పరమపదమును పొందుదురు. ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యకాలంలో ఈ విధంగా ధ్యానిస్తే మర్త్యుడుకూడ మానుషసీమను దాటును.

Verse 19

तत्र गच्छंति ये तेषां स देवः संविधास्यति । इत्युक्त्वा भगवांस्तेषां तत्रैवांतरधीयत

అక్కడికి వెళ్లువారికి ఆ దేవుడే సమస్త ఏర్పాట్లు చేయును—అని చెప్పి భగవానుడు అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యెను.

Verse 20

तेऽपि वह्निमुखा देवाः प्रजग्मुर्मंदराचलम् । बभ्रमुस्तत्र तत्रैव विचिन्वाना महेश्वरम्

అగ్ని నాయకత్వంలో ఆ దేవతలూ మందరాచలానికి బయలుదేరారు. అక్కడక్కడ తిరుగుతూ, మళ్లీ మళ్లీ మహేశ్వరుని అన్వేషించారు.

Verse 21

पार्वतीं बिल्ववृक्षस्थां लक्ष्मीं च तुलसीगताम् । आदौ सर्वं वृक्षमयं पूर्वं विश्वमजायत

వారు బిల్వవృక్షంలో అధిష్ఠితమైన పార్వతీదేవిని, తులసిలో నివసించే లక్ష్మీదేవిని దర్శించారు. ఆదిలో ప్రాచీన విశ్వం మొదట పూర్తిగా వృక్షమయంగానే ఉద్భవించింది.

Verse 22

एते वृक्षा महाश्रेष्ठाः सर्वे देवांशसंभवाः । एतेषां स्पर्शनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

ఈ వృక్షాలు మహాశ్రేష్ఠమైనవి; ఇవన్నీ దేవాంశముల నుండి ఉద్భవించినవి. వీటిని తాకిన మాత్రాననే సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 23

चातुर्मास्ये विशेषेण महापापौघहारिणः । यदा तेनैव ददृशुर्देवास्त्रिभुवनेश्वरम्

చాతుర్మాస్యంలో ప్రత్యేకంగా ఇవి మహాపాపప్రవాహాలను హరించేవిగా ఉంటాయి. అదే కారణంగా దేవతలు త్రిభువనేశ్వరుని దర్శించారు.

Verse 24

तदाकाशभवा वाणीं प्राह देवान्यथार्थतः । ईश्वरः सर्वभूतानां कृपया वृक्षमाश्रितः

అప్పుడు ఆకాశం నుండి ఉద్భవించిన వాణి దేవతలకు యథార్థంగా పలికింది— ‘సర్వభూతాలపై కరుణచేత ఈశ్వరుడు వృక్షాన్ని ఆశ్రయించాడు.’

Verse 25

चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते सर्वभूतदयाकरः । अश्वत्थोऽतः सदा सेव्यो मंदवारे विशेषतः

చాతుర్మాస్యము వచ్చినప్పుడు సమస్త భూతాలపై కరుణగల ప్రభువు అక్కడ సన్నిహితుడై ఉంటాడు; అందువల్ల అశ్వత్థ (పిప్పల) వృక్షాన్ని నిత్యం సేవించాలి, ముఖ్యంగా సోమవారంలో।

Verse 26

नित्यमश्वत्थसंस्पर्शात्पापं याति सहस्रधा । दुग्धेन तर्पणं ये वै तिलमिश्रेण भक्तितः

నిత్యం అశ్వత్థ వృక్షాన్ని స్పర్శించుటవలన పాపము వెయ్యిరెట్లు ఛిన్నమై నశిస్తుంది. భక్తితో తిలమిశ్రమైన పాలతో తర్పణం చేసే వారు పవిత్ర పుణ్యాన్ని పొందుతారు।

Verse 27

सेचनं वा करिष्यंति तृप्तिस्तत्पूर्वजेषु च । दर्शनादेव वृक्षस्य पातकं तु विनश्यति

లేదా వారు దానికి నీరు పోసి సేచనం చేస్తే, దానివల్ల వారి పూర్వజులు తృప్తి పొందుతారు. నిజంగా, ఆ వృక్ష దర్శనమాత్రంతోనే పాతకం నశిస్తుంది।

Verse 28

पिप्पलः पूजितो ध्यातो दृष्टः सेवित एव वा । पापरोगविनाशाय चातुर्मास्ये विशेषतः । अश्वत्थं पूजितं सिक्तं सर्वभूतसुखावहम्

పిప్పల వృక్షాన్ని పూజించినా, ధ్యానించినా, దర్శించినా, సేవించినా—ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో—పాపరోగాలను నశింపజేస్తుంది. అశ్వత్థాన్ని పూజించి నీరు పోస్తే అది సమస్త భూతాలకు సుఖప్రదమవుతుంది।

Verse 29

सर्वामयहरं चैव सर्वपापौघहारिणम् । ये नराः कीर्तयिष्यंति नामाप्यश्वत्थवृक्षजम्

ఇది సమస్త వ్యాధులను హరించి, పాపప్రవాహాలను తొలగిస్తుంది. అశ్వత్థ వృక్షనామాన్ని కూడా కీర్తన లేదా జపం చేసే పురుషులు సైతం ఆ పుణ్యానికి పాత్రులు అవుతారు।

Verse 30

न तेषां यमलोकस्य भयं मार्गे प्रजायते । कुंकुमैश्चंदनैश्चैव सुलिप्तं यश्च कारयेत

వారికి పరలోకయాత్ర మార్గంలో యమలోకభయం కలుగదు. మరియు ఎవడు (పవిత్ర వృక్షాన్ని) కుంకుమ, చందనాలతో సువ్యాప్తంగా లేపనం చేయించునో—

Verse 31

तस्य तापत्रयाभावो वैकुंठे गणता भवेत् । दुःस्वप्नं दुष्टचिंताञ्च दुष्टज्वरपराभवान्

అతనికి త్రితాపాల నివృత్తి కలిగి, వైకుంఠంలో గణత్వం—భగవత్సేవకస్థితి—లభిస్తుంది. దుఃస్వప్నాలు, దుష్టచింతనలు, దుష్టజ్వరాల పరాభవమూ జరుగుతుంది.

Verse 32

विलयं नय पापानि पिप्पल त्वं हरिप्रिय । मंत्रेणानेन ये देवाः पूजयिष्यंति पिप्पलम्

“హరిప్రియమైన పిప్పలమా! నా పాపాలను లయానికి నడిపించు.” ఈ మంత్రంతో పిప్పలాన్ని పూజించు భక్తులు—

Verse 34

श्रुतो हरति पापं च जन्मादि मरणावधि । अश्वत्थसेवनं पुण्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

కేవలం వినినంత మాత్రాన కూడా ఇది పాపాన్ని హరిస్తుంది—జన్మమొదలుకొని మరణాంతం వరకు. అశ్వత్థసేవ పుణ్యకరం, ముఖ్యంగా చాతుర్మాస్యంలో.

Verse 35

सुप्ते देवे वृक्षमध्यमास्थाय भगवान्प्रभुः । जलं पृथ्वीगतं सर्वं प्रपिबन्निव सेवते

దేవుడు (విష్ణువు) యోగనిద్రలో ఉన్నప్పుడు, భగవాన్ ప్రభువు వృక్షమధ్యంలో అధిష్ఠానమై ఉంటాడు; భూమిలో ప్రవేశించిన సమస్త జలాన్ని నెమ్మదిగా పానంచేస్తున్నట్లుగా, లోకాన్ని పోషిస్తాడు.

Verse 36

जलं विष्णुर्जलत्वेन विष्णुरेव रसो महान् । तस्माद्वृक्षगतो विष्णुश्चातुर्मास्येऽघनाशनः

జలం జలరూపంగా విష్ణువే; విష్ణువే మహారసస్వరూపుడు. అందువల్ల వృక్షంలో నివసించే విష్ణువు, ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో, పాపనాశకుడు అవుతాడు।

Verse 37

सर्वभूतगतो विष्णुराप्याययति वै जगत् । तथाश्वत्थगतं विष्णुं यो नमस्येन्न नारकी

సర్వభూతాలలో వ్యాపించిన విష్ణువే నిజంగా జగత్తును పోషిస్తాడు. అలాగే అశ్వత్థవృక్షంలో ఉన్న విష్ణువుకు నమస్కరించేవాడు నరకయోగ్యుడు కాడు।

Verse 38

अश्वत्थं रोपयेद्यस्तु पृथिव्यां प्रयतो नरः । तस्य पापसहस्राणि विलयं यांति तत्क्षणात्

యెవడు నియమంతో భూమిపై అశ్వత్థాన్ని నాటుతాడో, అతని వేల పాపాలు ఆ క్షణమే నశిస్తాయి।

Verse 39

अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां पवित्रो मंगलान्वितः । मुक्तिदो रोपितो ध्यातश्चातुर्मास्येऽघनाशनः

అన్ని వృక్షాలలో అశ్వత్థం పవిత్రమూ మంగళకరమూ. నాటినదీ ధ్యానించినదీ అయిన అశ్వత్థం మోక్షదాయకం; చాతుర్మాస్యంలో ప్రత్యేకంగా పాపనాశకం.

Verse 40

अश्वत्थे चरणं दत्त्वा ब्रह्महत्या प्रजायते । निष्कारणं संकुथित्वा नरके पच्यते ध्रुवम्

అశ్వత్థంపై పాదం పెట్టితే బ్రహ్మహత్యాసమమైన దోషం కలుగుతుంది. కారణం లేకుండా దానిని గాయపరిచేవాడు నిశ్చయంగా నరకంలో బాధపడతాడు।

Verse 41

मूले विष्णुः स्थितो नित्यं स्कंधे केशव एव च । नारायणस्तु शाखासु पत्रेषु भगवान्हरिः

దాని మూలంలో నిత్యము విష్ణువు నివసిస్తాడు; కాండంలో కేశవుడు నిలిచియున్నాడు. శాఖలలో నారాయణుడు, ఆకులలో భగవాన్ హరి ఉన్నాడు.

Verse 42

फलेऽच्युतो न संदेहः सर्वदेवैः समन्वितः । चातुर्मास्ये विशेषेण द्रुमपूजी स मुक्तिभाक्

దాని ఫలంలో అచ్యుతుడు ఉన్నాడు—ఇందులో సందేహం లేదు—సర్వ దేవతలతో కూడి. ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో వృక్షారాధకుడు ముక్తిని పొందుతాడు.

Verse 43

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सदैवाश्वत्थसेवनम् । यः करोति नरो भक्त्या पापं याति दिनोद्भवम्

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో ఎల్లప్పుడూ అశ్వత్థ సేవ చేయవలెను. భక్తితో ఎవడు అలా చేస్తాడో, అతని పాపం రోజురోజుకు తొలగిపోతుంది.

Verse 44

स एव विष्णुर्द्रुम एव मूर्तो महात्मभिः सेवितपुण्यमूलः । यस्याश्रयः पापसहस्रहंता भवेन्नृणां कामदुघो गुणाढ्यः

ఆ వృక్షమే విష్ణువు మూర్తిరూపం; దాని మూలం పుణ్యప్రదం, మహాత్ములు దానిని సేవిస్తారు. దాని ఆశ్రయంతో మనుష్యుల వేల పాపాలు నశిస్తాయి; అది గుణసంపన్నంగా కామధేనువలె కోరికలు నెరవేర్చుతుంది.

Verse 133

ततस्तेषां धर्मराजो जायते वाक्यकारकः । अश्वत्थो वचनेनापि प्रोक्तो ज्ञानप्रदो नृणाम्

అప్పుడు వారికి ధర్మరాజు తీర్పు పలికేవాడిగా అవతరిస్తాడు. అశ్వత్థం కేవలం వచనోచ్చారణతోనే మనుష్యులకు జ్ఞానప్రదమని చెప్పబడింది.

Verse 247

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्यान अश्वत्थमहिमवर्णनंनाम सप्तचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్ర మాహాత్మ్యంలో, శేషశాయీ ఉపాఖ్యానంలో, బ్రహ్మ–నారద సంభాషణలో, చాతుర్మాస్య మాహాత్మ్యంలో, పైజవన ఉపాఖ్యానాంతర్గతంగా ‘అశ్వత్థ మహిమావర్ణనం’ అనే రెండువందల నలభైఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।