Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

चातुर्मास्ये विशेषेण योगयुक्तो द्विजो भवेत् । इयं भक्तिः समादिष्टा मोक्षमार्गप्रदे हरौ

Transliteration

cāturmāsye viśeṣeṇa yogayukto dvijo bhavet | iyaṃ bhaktiḥ samādiṣṭā mokṣamārgaprade harau

Translation

ప్రత్యేకంగా పవిత్ర చాతుర్మాస్య కాలంలో ద్విజుడు యోగయుక్తుడై నియమశీలుడవ్వాలి. హరిలో ఈ భక్తి ఆజ్ఞాపించబడింది; అది మోక్షమార్గాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Word by Word

• चातुर्मास्ये: in the Cāturmāsya period (four-month observance)
• चातुर्मास्ये: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental) एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (adverbial instrumental)

• योगयुक्तः: endowed with yoga, disciplined
• योगयुक्तः: Viśeṣaṇa (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: योग + युक्त (कृदन्त; युज् + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विजः इति विशेषणम्

• द्विजः: a twice-born person
• द्विजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भवेत्: should become
• भवेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• इयम्: this
• इयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भक्तिः: devotion
• भक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• समादिष्टा: has been prescribed/taught
• समादिष्टा: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Predicate to subject/समानााधिकरण)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + दिश् (धातु) + क्त (आदिष्ट)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate)

• मोक्षमार्गप्रदे: in (Him) who grants the path to liberation
• मोक्षमार्गप्रदे: Viśeṣaṇa (Qualifier in locative/अधिकरणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मोक्ष + मार्ग + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; हरौ इति विशेषणम्

• हरौ: in Hari
• हरौ: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

Speaker

Narrative voice (contextual; speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims observing Cāturmāsya: simple living, daily worship of Hari, yoga postures at dawn near a temple/river; monsoon clouds indicating the season.

Characters & Entities

• Hari

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cāturmāsya is highlighted as a powerful period for disciplined yoga and devotion to Hari, which is said to open the way to liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse emphasizes a sacred season (Cāturmāsya) rather than naming a specific tīrtha in the line provided.

What ritualistic prescription is mentioned?

A prescription of intensified practice during Cāturmāsya: cultivating yogic discipline and bhakti toward Hari.