Adhyaya 237

Verse 1

नारद उवाच । कदा विधिनिषेधौ च कर्तव्यौ विष्णुसन्निधौ । युष्मद्वाक्यामृतं पीत्वा तृप्तिर्मम न विद्यते

నారదుడు పలికెను—హే భగవన్! విష్ణుసన్నిధిలో విధి-నిషేధములను ఎప్పుడు ఆచరించవలెను? మీ వాక్యామృతమును పానము చేసినప్పటికీ నాకు తృప్తి కలుగుటలేదు.

Verse 2

ब्रह्मोवाच । कर्कसंक्रांतिदिवसे विष्णुं संपूज्य भक्तितः । फलैरर्घ्यः प्रदातव्यः शस्तजंबूफलैः शुभैः

బ్రహ్ముడు పలికెను—కర్క సంక్రాంతి దినమున భక్తితో విష్ణువును పూజించి, శుభమైన ఉత్తమ జంబూ (నేరేడు) ఫలములతో సహా ఫలాలతో అర్ఘ్యము సమర్పించవలెను।

Verse 3

जंबूद्वीपस्य संज्ञेयं फलेन च विजायते । मन्त्रेणानेन विप्रेंद्र श्रद्धाधर्मसुसंयतैः

ఈ జంబూ ఫలమువలననే ‘జంబూద్వీప’ అనే నామార్థము గ్రహించవలెను; అది ఆ ఫలమునుండే జనించినట్లు. ఓ విప్రేంద్రా, శ్రద్ధా-ధర్మములలో నియమితులైనవారు ఈ మంత్రంతో దీనిని చేయవలెను।

Verse 4

षण्मासाभ्यंतरे मृत्युर्यत्र क्वापि भवेन्मम । तन्मया वासुदेवाय स्वयमात्मा निवेदितः

రాబోయే ఆరు నెలలలో ఎక్కడైనా నాకు మరణము సంభవించినచో, నేను స్వయంగా నా ఆత్మను వాసుదేవునికి సమర్పించితిని।

Verse 5

इति मंत्रेणार्घ्यम् । ततो विधिनिषेधौ च ग्राह्यौ भक्त्या हरेः पुरः । चातुर्मास्ये समायाते सर्वलोकमहासुखे

ఇదే మంత్రంతో అర్ఘ్యము. అనంతరం హరి సన్నిధిలో భక్తితో విధి-నిషేధములను స్వీకరించి ఆచరించవలెను; సమస్త లోకాలకు మహాసుఖకరమైన చాతుర్మాస్యము వచ్చినప్పుడు।

Verse 6

विधिर्वेदविधिः कार्यो निषेधो नियमो मतः । विधिश्चैव निषेधश्च द्वावेतौ विष्णुरेव हि

విధి వేదవిధానమునుబట్టి చేయవలెను; నిషేధము నియమరూప సంయమమని భావించబడింది. నిజముగా విధి మరియు నిషేధము—ఈ రెండూ విష్ణువే.

Verse 7

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेव्य एव जनार्दनः । विष्णोः कथा विष्णुपूजा ध्यानं विष्णोर्नतिस्तथा

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో జనార్దనునే సేవించవలెను—విష్ణుకథ, విష్ణుపూజ, విష్ణుధ్యానం మరియు విష్ణువుకు నమస్కారం ద్వారా।

Verse 8

सर्वमेव हरिप्रीत्या यः करोति स मुक्तिभाक् । वर्णाश्रमविधेर्मूर्तिः सत्यो विष्णुः सनातनः

హరిని ప్రసన్నం చేయుటకై యెవడు సమస్త కర్మలను చేస్తాడో, వాడు మోక్షభాగ్యుడు. సత్యమైన సనాతన విష్ణువే వర్ణాశ్రమ విధి యొక్క సాక్షాత్ మూర్తి.

Verse 10

नारद उवाच । किं व्रतं किं तपः प्रोक्तं ब्रह्मन्ब्रूहि सविस्तरम् । सुप्ते देवे मया कार्यं कृतं यच्च महाफलम्

నారదుడు పలికెను—హే బ్రహ్మన్! ఏ వ్రతం, ఏ తపస్సు విధించబడింది? వివరంగా చెప్పుము. దేవుడు యోగనిద్రలో ఉన్నప్పుడు నేను ఏ సాధన చేయాలి, అది మహాఫలదాయకమై ఉండాలి?

Verse 11

ब्रह्मोवाच । व्रतं विष्णुव्रतं विद्धि विष्णुभक्तिसमन्वितम् । तपश्च धर्मवर्तित्वं कृच्छ्रादिकमथापि वा

బ్రహ్ముడు పలికెను—వ్రతమును విష్ణువ్రతముగా తెలుసుకొనుము, అది విష్ణుభక్తితో కూడినది. తపస్సు అనగా ధర్మంలో స్థిరమైన ఆచరణ; లేదా కృచ్ఛ్రాది ప్రాయశ్చిత్త తపస్సులు కూడా.

Verse 12

शृणु व्रतस्य माहात्म्यं वक्ष्यामि प्रथमं तव । ब्रह्मचर्यव्रतं सारं व्रतानामुत्तमं व्रतम्

వ్రత మహాత్మ్యాన్ని వినుము; ముందుగా నేను నీకు దానిని చెప్పుదును. బ్రహ్మచర్యవ్రతమే వ్రతముల సారం—అత్యుత్తమ వ్రతం.

Verse 13

ब्रह्मचर्यं तपः सारं ब्रह्मचर्यं महत्फलम् । क्रियासु सकलास्वेव ब्रह्मचर्यं विवर्द्धयेत्

బ్రహ్మచర్యమే తపస్సుల సారం; బ్రహ్మచర్యం మహాఫలప్రదం. సమస్త ధార్మిక క్రియలలోను విధులలోను బ్రహ్మచర్యాన్ని సదా పెంపొందించి నిలుపవలెను.

Verse 14

ब्रह्मचर्यप्रभावेण तप उग्रं प्रवर्त्तते । ब्रह्मचर्यात्परं नास्ति धर्मसाधन मुत्तमम्

బ్రహ్మచర్య ప్రభావంతో ఘోర తపస్సు ఫలప్రదమై అభివృద్ధి చెందుతుంది. బ్రహ్మచర్యం కన్నా ఉత్తమమైన ధర్మసాధనం మరొకటి లేదు.

Verse 15

चातुर्मास्ये विशेषेण सुप्ते देवे गुणोत्तरम् । महाव्रतमिदं लोके तन्निबोध सदा द्विज

చాతుర్మాస్యంలో విశేషంగా—దేవుడు శయనంలో ఉన్నప్పుడు—ఈ వ్రతం అత్యంత పుణ్యవర్ధకం. ఓ ద్విజా, గ్రహించు: లోకంలో దీనిని మహావ్రతమని అంటారు.

Verse 16

नारायणमिदं कर्म यः करोति न लिप्यते । शतत्रयं षष्टियुतं दिनमाहुश्च वत्सरे

ఈ కర్మ నారాయణునికి అర్పితం; దీన్ని ఆచరించువాడు పాపలేపనకు లోనుకాడు. అలాగే, ఒక సంవత్సరంలో మూడు వందల అరవై రోజులు ఉంటాయని అంటారు.

Verse 17

तत्र नारायणो देवः पूज्यते व्रतकारिभिः । सत्क्रियाममुकीं देव कारयिष्यामि निश्चयः

అక్కడ వ్రతధారులు నారాయణ దేవుని పూజిస్తారు. (సంకల్పం:) ‘ఓ దేవా, ఈ పవిత్ర సత్క్రియను నేను నిశ్చయంగా నిర్వహింపజేస్తాను.’

Verse 18

कुरुते तद्व्रतं प्राहुः सुप्ते देवे गुणोत्तरम् । वह्निहोमो विप्रभक्तिः श्रद्धा धर्मे मतिः शुभा

ఆ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి అని వారు చెబుతారు; దేవుడు యోగనిద్రలో ఉన్నప్పుడు దాని పుణ్యం మరింత ఉత్తమమవుతుంది. అగ్నిహోమం, బ్రాహ్మణభక్తి, ధర్మంపై శ్రద్ధ, మనస్సు యొక్క శుభప్రవృత్తి—ఇవి దానికి ఆధారగుణాలు.

Verse 19

सत्संगो विष्णुपूजा च सत्यवादो दया हृदि । आर्जवं मधुरा वाणी सच्चरित्रे सदा रतिः

సత్సంగం, విష్ణుపూజ, సత్యవచనం, హృదయంలో దయ; ఆర్జవం, మధురవాణి, సద్ఆచారంలో నిత్యానురక్తి—ఇవి ధర్మశాసన లక్షణాలు.

Verse 20

वेदपाठस्तथाऽस्तेयमहिंसा ह्रीः क्षमा दमः । निर्लोभताऽक्रोधता च निर्मोहोऽममताऽर तिः

వేదపఠనం, అస్తేయం, అహింస, హ్రీ, క్షమ, దమం; నిర్లోభత, అక్రోధత, నిర్మోహం, అమమత్వం, వైరాగ్యం—ఇవి వ్రతాన్ని నిలబెట్టే గుణాలని ప్రకటించారు.

Verse 21

श्रुतिक्रियापरं ज्ञानं कृष्णार्पितमनोगतिः । एतानि यस्य तिष्ठंति व्रतानि ब्रह्मवित्तम

శ్రుతివిహిత కర్మాలపై ఆధారమైన జ్ఞానం, కృష్ణునికి అర్పితమైన మనోగతి—ఇవి ఎవరిలో స్థిరంగా ఉంటాయో, అతడు బ్రహ్మవేత్తలలో ఉత్తముడని చెప్పబడతాడు.

Verse 22

जीवन्मुक्तो नरः प्रोक्तो नैव लिप्य ति पातकैः । व्रतं कृतं सकृदपि सदैव हि महाफलम्

అటువంటి వాడు ‘జీవన్ముక్తుడు’ అని చెప్పబడతాడు; పాపాలు అతనిని అంటవు. ఒక్కసారి చేసిన వ్రతమూ నిశ్చయంగా ఎల్లప్పుడూ మహాఫలప్రదం.

Verse 23

चातुर्मास्ये विशेषेण ब्रह्मचर्यादिसेवनम् । अव्रतेन गतं येषां चातुर्मास्यं सदा नृणाम्

చాతుర్మాస్యంలో విశేషంగా బ్రహ్మచర్యాది నియమాలను ఆచరించాలి. కానీ ఎవరి చాతుర్మాస్యం ఎల్లప్పుడూ వ్రతం లేకుండానే గడిచిపోతుందో—

Verse 24

धर्मस्तेषां वृथा सद्भिस्तत्त्वज्ञैः परिकीर्तितः । सर्वेषामेव वर्णानां व्रतचर्या महाफलम्

వారికి ధర్మం సజ్జనులు, తత్త్వజ్ఞులు ‘వృథా’ అని ప్రకటించారు. అన్ని వర్ణాలకూ వ్రతాచరణ మహాఫలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 25

स्वल्पापि विहिता वत्स चातुर्मा स्ये सुखप्रदा । सर्वत्र दृश्यते विष्णुर्व्रतसेवापरैर्नृभिः

ఓ వత్సా! చాతుర్మాస్యంలో విధించిన చిన్న ఆచరణ కూడా సుఖప్రదం. వ్రతసేవలో నిమగ్నులైన జనులు విష్ణువును సర్వత్ర దర్శిస్తారు.

Verse 26

चातुर्मास्ये समायाते पालयेत्तत्प्रयत्नतः

చాతుర్మాస్యం వచ్చినప్పుడు దానిని శ్రద్ధతో, ప్రయత్నంతో పాటించాలి.

Verse 27

भजस्व विष्णुं द्विजवह्नितीर्थवेदप्रभेदमयमूर्तिमजं विराजम् । यत्प्रसादाद्भवति मोक्षमहातरुस्थस्तापं न यास्यति भवार्कसमुद्भवं तम्

విష్ణువును భజించు—ఆయన అజుడు, విరాజిల్లువాడు; ఆయన మూర్తి ద్విజులు, యజ్ఞాగ్ని, తీర్థాలు, వేదాల విభాగాల సమాహారమయినది. ఆయన కృపవల్ల సాధకుడు మోక్షమనే మహావృక్షంపై ఆశ్రయించి, భవసూర్యంనుండి పుట్టే తాపానికి దగ్ధుడవడు కాదు.

Verse 29

चातुर्मास्ये विशेषेण जन्मकष्टादिनाशनम् । हरिरेव व्रताद्ग्राह्यो व्रतं देहेन कारयेत् । देहोऽयं तपसा शोध्यः सुप्ते देवे तपोनिधौ

చాతుర్మాస్యంలో విశేషంగా ఈ వ్రతం జన్మకష్టాది దుఃఖాలను నశింపజేస్తుంది. వ్రత లక్ష్యం హరియే; దేహంతోనే వ్రతాచరణ చేయాలి. తపోనిధి దేవుడు యోగనిద్రలో శయనించినప్పుడు ఈ దేహం తపస్సుతో శుద్ధి చేయబడాలి.

Verse 237

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये व्रतमहिमवर्णनंनाम सप्तत्रिं शदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీస్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్ర్య సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, శేషశాయీ ఉపాఖ్యానంలో, బ్రహ్మ‑నారద సంభాషణలో, చాతుర్మాస్యమాహాత్మ్య విషయక ‘వ్రతమహిమవర్ణనం’ అనే 237వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.