Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

अश्वत्थपत्रसंभोगः कार्यो बुधजनैः सदा । एकान्नभोजी राजा स्यात्सकलं भूमिमण्डले

Transliteration

aśvatthapatrasaṃbhogaḥ kāryo budhajanaiḥ sadā | ekānnabhojī rājā syātsakalaṃ bhūmimaṇḍale

Translation

బుద్ధిమంతులు ఎల్లప్పుడూ అశ్వత్థ (రావి) ఆకులపై భోజనం చేయాలి. ఒకసారి మాత్రమే భోజనం చేసే వాడు సమస్త భూమండలానికి రాజు అవుతాడు.

Word by Word

• अश्वत्थपत्रसंभोगः: use/consumption with aśvattha leaves
• अश्वत्थपत्रसंभोगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अश्वत्थ + पत्र + संभोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः (बहुपद) तत्पुरुष-प्रायः: अश्वत्थपत्रैः सह संभोगः/अश्वत्थपत्र-सम्बन्धी संभोगः

• कार्यः: should be done
• कार्यः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तव्यत्/यत्-अर्थे ण्यत् (Gerundive/obligatory) ‘कार्य’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-भावः

• बुधजनैः: by wise people
• बुधजनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बुधजन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; समासः कर्मधारयः (बुधाः जनाः)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• एकान्नभोजी: one who eats only one kind of food
• एकान्नभोजी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एक + अन्न + भोजिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (एकम् अन्नम् एव भोज्यं यस्य/एकान्नं भोजी)

• राजा: a king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्यात्: would become
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• सकलम्: entire
• सकलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (भूमिमण्डले इत्यर्थे ‘सकलं’ = सर्वम्)

• भूमिमण्डले: in the earth-realm
• भूमिमण्डले: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (भूमेः मण्डले)

Speaker

Brahmā

Characters & Entities

• Cāturmāsya
• Aśvattha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Moderation in eating and mindful simplicity are extolled as potent austerities, believed to generate strong merit and authority.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No distinct tirtha is named in this verse; it continues the Cāturmāsya observance instructions within the Nāgara Khaṇḍa setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Use aśvattha leaves for meals; practice ekānna-bhojana (one meal a day).