Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

सत्संगमो न यत्रास्ति विष्णुभक्तिर्व्रतानि च । चातुर्मास्ये विशेषेण विष्णुव्रतकरः शुभः

Transliteration

satsaṃgamo na yatrāsti viṣṇubhaktirvratāni ca | cāturmāsye viśeṣeṇa viṣṇuvratakaraḥ śubhaḥ

Translation

ఎక్కడ సత్సంగం లేదు, అక్కడ విష్ణుభక్తి మరియు వ్రతాచరణ నిజంగా పుట్టవు. ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో విష్ణువ్రతం చేపట్టినవాడు శుభుడూ ధన్యుడూ అవుతాడు.

Word by Word

• सत्संगमः: company of the good
• सत्संगमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + संगम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः तत्पुरुष (सतां संगमः)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (Location adjunct/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध-देशवाचक-अव्यय (relative locative adverb: ‘where’)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• विष्णुभक्तिः: devotion to Viṣṇu
• विष्णुभक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः तत्पुरुष (विष्णोः भक्तिḥ)

• व्रतानि: vows
• व्रतानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• चातुर्मास्ये: in the Cāturmāsya period
• चातुर्मास्ये: Adhikaraṇa (Location/time frame/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; अव्ययीभावार्थे (adverbial instrumental: ‘especially’)

• विष्णुव्रतकरः: one who performs Viṣṇu’s vow
• विष्णुव्रतकरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः तत्पुरुष (विष्णोः व्रतं करोति इति)

• शुभः: auspicious
• शुभः: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘viṣṇuvratakaraḥ’)

Speaker

Sūta (deduced; Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narration typically via Sūta to sages)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Cāturmāsya scene at a temple courtyard: devotees gathered in satsanga, singing Viṣṇu-nāma; a vrata-keeper with tulasī-mālā and a small lamp, observing restraint; monsoon clouds outside indicating the season.

Characters & Entities

• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Satsaṅga is the seedbed of devotion and discipline; Cāturmāsya is highlighted as a prime time for Viṣṇu-centered vows.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named in this verse; the focus is on the sacred season (Cāturmāsya) and devotional practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

Undertaking a Viṣṇu-vrata, especially during Cāturmāsya.