Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

रसांश्च सृजता तेन मधु सृष्टं स्वयंभुवा । तेन तच्छस्यते श्राद्धे पितॄणां तुष्टिदायकम्

Transliteration

rasāṃśca sṛjatā tena madhu sṛṣṭaṃ svayaṃbhuvā | tena tacchasyate śrāddhe pitṝṇāṃ tuṣṭidāyakam

Translation

రసాలను సృష్టించినప్పుడు స్వయంభువు తానే మధువును సృష్టించాడు. అందువల్ల శ్రాద్ధంలో మధువు ప్రశంసనీయం; అది పితృదేవతలకు తృప్తిని కలిగిస్తుంది.

Word by Word

• रसान्: juices/essences
• रसान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (and)

• सृजता: by (him) creating
• सृजता: Karana (Instrument/करण)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययः), तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि (by creating)

• तेन: by him/thereby
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• मधु: honey
• मधु: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• सृष्टम्: created
• सृष्टम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि/भावे (created)

• स्वयंभुवा: by the Self-born (Brahmā)
• स्वयंभुवा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्वयंभू (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तेन: therefore/with that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (therefore/with that)

• तत्: that (honey)
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; संकेतार्थकं सर्वनाम (that)

• शस्यते: is praised/recommended
• शस्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शंस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमान), कर्मणि-प्रयोगः (passive), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• श्राद्धे: in the śrāddha rite
• श्राद्धे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• पितॄणाम्: of the ancestors
• पितॄणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• तुष्टिदायकम्: giving satisfaction
• तुष्टिदायकम्: Karta (Subject-Complement/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक) + दायक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (तुष्टिं ददाति इति)

Speaker

Bhartṛyajña

Visual Art Cues

Scene: Brahmā (Svayambhū) seated on a lotus, emanating the rasas of creation; from the flow of rasa arises a golden stream of honey, while a householder performs śrāddha with a small honey vessel placed near piṇḍas, and subtle Pitṛ figures appear satisfied in the background.

Characters & Entities

• Svayambhū (Brahmā)
• Madhu (honey)
• Pitṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śrāddha is refined by auspicious substances; honey is celebrated as a dharmic offering that directly delights the pitṛs.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse focuses on śrāddha substance (madhu) rather than naming a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

It recommends honey as a praised śrāddha offering for pitṛ-tuṣṭi (ancestral satisfaction).