Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

ततो वर्षसहस्रांते तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति शक्र प्रार्थय वांछितम्

Transliteration

tato varṣasahasrāṃte tuṣṭastasya maheśvaraḥ | provāca varado'smīti śakra prārthaya vāṃchitam

Translation

అనంతరం వెయ్యి సంవత్సరముల చివర సంతుష్టుడైన మహేశ్వరుడు అతనితో పలికెను—“నేను వరదాతను; హే శక్రా, నీకు కావలసినదాన్ని కోరుకొనుము।”

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then/thereafter)

• वर्षसहस्रान्ते: at the end of a thousand years
• वर्षसहस्रान्ते: Adhikarana (Temporal locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + सहस्र + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (‘वर्षसहस्रस्य अन्तः’), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) + तुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘महेश्वरः’ इति विशेषणम्

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• महेश्वरः: Maheśvara (Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (महा + ईश्वर), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रोवाच: said; proclaimed
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• वरदः: the boon-giver
• वरदः: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वरद (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (‘वरं ददाति’ इति), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण-चिह्न (quotative particle)

• शक्र: O Śakra (Indra)
• शक्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• प्रार्थय: ask; request
• प्रार्थय: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अर्थ् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• वाञ्छितम्: the desired (boon)
• वाञ्छितम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाञ्छित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (इष्ट-वस्तु)

Speaker

Sūta (framing), with Śiva speaking within the narration

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sahasrākṣeśa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (implied)

Visual Art Cues

Scene: At the end of a millennium of worship, Mahēśvara manifests before Indra near the liṅga, radiant and compassionate, offering a boon; the shrine glows with supernatural light.

Characters & Entities

• Maheśvara (Śiva)
• Śakra (Indra)
• Sahasrākṣeśa (contextual)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Persevering devotion over time culminates in divine grace; Śiva responds as Varada (boon-giver).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Sahasrākṣeśa liṅga-site within the Adhyāya 22 tīrtha-māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied: sustained worship/tapas over a long period; the verse records the fruition (Śiva’s boon-offer).