Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 65

Devanagari script

श्रीभगवानुवाच । तस्मात्त्वं हि महाभाग चतुर्थ्यां सम्यगाचर । विनायकोद्भवां पूजां येनाभीष्टेन युज्यसे

Transliteration

śrībhagavānuvāca | tasmāttvaṃ hi mahābhāga caturthyāṃ samyagācara | vināyakodbhavāṃ pūjāṃ yenābhīṣṭena yujyase

Translation

శ్రీభగవానుడు పలికెను—కాబట్టి, ఓ మహాభాగ, చతుర్థిని విధివిధానంగా ఆచరించు. వినాయకసంబంధమైన పూజను చేయి; దానివల్ల నీవు అభీష్టఫలంతో యుక్తుడవుతావు।

Word by Word

• श्री: venerable, holy
• श्री: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् पूर्वपद-विशेषणम्/उपपद (honorific prefix)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इति अव्ययप्रयोगः; हेत्वर्थे/तस्मादर्थे (therefore)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (2nd person pronoun; nominative)

• हि: indeed, for
• हि: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपातः; कारण/निश्चयार्थकः (indeed/for)

• महाभाग: O greatly fortunate one
• महाभाग: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् (Vocative singular); समासः: महा + भाग (great + fortunate)

• चतुर्थ्याम्: on the fourth (tithi)
• चतुर्थ्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्थी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम्

• आचर: perform, practice
• आचर: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आचर् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (आज्ञार्थक/Imperative), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• विनायक-उद्भवाम्: arising from/related to Vināyaka
• विनायक-उद्भवाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विनायक (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (विनायकस्य उद्भवा) विशेषणम् (agreeing with पूजाम्)

• पूजाम्: worship
• पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Accusative singular)

• येन: by which
• येन: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Instrumental singular; relative)

• अभीष्टेन: with the desired (boon)
• अभीष्टेन: Karana (Means/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अभीष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Instrumental singular; desired boon/thing)

• युज्यसे: you will be united with/attain
• युज्यसे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमानकालः/Present), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः (you are joined/attain)

Speaker

Śrī Bhagavān (Lord—contextually Śiva/Maheśvara in Gaṇapati-pūjā discourse)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahābhāga (addressed devotee; in context, Viśvāmitra)

Visual Art Cues

Scene: Bhagavān instructs a devotee: the Lord seated in a teaching posture, pointing to the lunar day (Caturthī) while a small Gaṇeśa icon and pūjā tray (modaka, durvā, lamps) appear in the foreground.

Characters & Entities

• Vināyaka
• Gaṇapati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Proper observance and devotion—especially on Caturthī through Vināyaka worship—leads to the fulfillment of righteous desires.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya of the Nāgarakhaṇḍa, framing Gaṇapati worship within that sacred-geography narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observe Caturthī and perform Vināyaka (Gaṇeśa) pūjā properly to obtain the intended fruit.