Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा कोपसंयुक्ता नन्दिनी धेनुरुत्तमा । जृंभां चकार तत्सैन्यं समुद्दिश्य नृपोद्भवम्

Transliteration

tacchrutvā kopasaṃyuktā nandinī dhenuruttamā | jṛṃbhāṃ cakāra tatsainyaṃ samuddiśya nṛpodbhavam

Translation

ఇది విని కోపంతో నిండిన ఉత్తమ ధేనువు నందిని, ఆ రాజసేనను లక్ష్యంగా చేసుకొని మహా ప్రదర్శన చేసింది.

Word by Word

• tat: that (it)
• tat: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• śrutvā: having heard
• śrutvā: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: śru (श्रु धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; धातु: श्रु

• kopa-saṃyuktā: filled with anger
• kopa-saṃyuktā: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: kopa (प्रातिपदिक) + saṃyukta (सम्+युज् धातु, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (कोपेन संयुक्ता = with anger joined)

• nandinī: Nandinī
• nandinī: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: nandinī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• dhenuḥ: cow
• dhenuḥ: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: dhenu (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• uttamā: excellent, best
• uttamā: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: uttama (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• jṛmbhām: a yawn (opening of mouth)
• jṛmbhām: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: jṛmbhā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• cakāra: did, made
• cakāra: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: kṛ (कृ धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• tat-sainyam: that army
• tat-sainyam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + sainya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुष (तत् + सैन्यम् = that army)

• samuddiśya: aiming at, directing towards
• samuddiśya: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: sam-ud-diś (सम्+उद्+दिश् धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), हेत्वर्थ/पूर्वकालिक; ‘aiming at/indicating’

• nṛpa-udbhavam: born of the king (royal-born)
• nṛpa-udbhavam: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: nṛpa (प्रातिपदिक) + udbhava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (नृपस्य उद्भवः = born of the king)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice within Tīrthamāhātmya)

Visual Art Cues

Scene: Nandinī stands firm, eyes blazing; a surge of power radiates as she ‘yawns/expands’ (jṛmbhā) toward the royal army, signaling imminent supernatural emergence.

Characters & Entities

• Nandinī
• Vasiṣṭha
• Bhūpāla (king)
• Royal army

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred power defends dharma: when righteousness is assaulted, divine energy manifests to protect what is entrusted to the holy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of a Tīrthamāhātmya chapter in the Nāgara Khaṇḍa, but no site name appears in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.