Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

दीर्घायुर्भव तैरुक्तः सर्वैरेव द्विजोत्तमैः । दृष्ट्वा मां विस्मयाविष्टैर्बालकं व्रतिनं विभो

dīrghāyurbhava tairuktaḥ sarvaireva dvijottamaiḥ | dṛṣṭvā māṃ vismayāviṣṭairbālakaṃ vratinaṃ vibho

అన్ని ద్విజోత్తములు నన్ను చూచి ‘దీర్ఘాయుష్మాన్ భవ’ అని పలికిరి; హే విభో, బాలుడైన నన్ను వ్రతధారిగా చూచి వారు ఆశ్చర్యావిష్టులయ్యిరి।

दीर्घायुःlong-lived
दीर्घायुः:
Sambodhana/Predicate (Address/Complement)
TypeAdjective
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक) + आयुस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; कर्मधारय-समासः ‘दीर्घं आयुः यस्य’
भवbe
भव:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
तैःby them
तैः:
Karana/Agent (by them)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)
उक्तःwas said/spoken
उक्तः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + उक्त (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; कर्मणि—‘was said’
सर्वैःby all
सर्वैः:
Karana/Agent (by all)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphatic particle)
द्विजोत्तमैःby the best of the twice-born
द्विजोत्तमैः:
Karana/Agent (by the best Brahmins)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘द्विजानाम् उत्तमाः’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having done)
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
विस्मयाविष्टैःby those seized with astonishment
विस्मयाविष्टैः:
Karana/Agent (by those astonished)
TypeAdjective
Rootविस्मय (प्रातिपदिक) + आविष्ट (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; तृतीया-तत्पुरुषः ‘विस्मयेन आविष्टाः’
बालकम्a boy
बालकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबालक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
व्रतिनम्a vow-observer/ascetic
व्रतिनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्रतिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
विभोO lord
विभो:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

Mārkaṇḍeya

Listener: his father

Scene: A circle of venerable sages gaze in astonishment at a young ascetic Mārkaṇḍeya; their hands raised in blessing as they utter 'dīrghāyur bhava', while the boy stands composed, holding a kamaṇḍalu, wearing matted hair and simple ascetic garb.

M
Mārkaṇḍeya
D
dvijottamas (eminent Brahmins/sages)

FAQs

Vrata and disciplined conduct can shine even in youth, drawing blessings and reverence from the wise.

Not explicitly named in this verse; it supports the larger tīrtha-māhātmya narrative.

A blessing formula is cited (“dīrghāyur bhava”), and the ideal of vrata-observance is highlighted.