Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

सीतया लक्ष्मणेनैव सार्धं कोपेन संयुतः । अवाच्यं प्रोक्तवान्विप्रास्तौ च तेन समं तदा

Transliteration

sītayā lakṣmaṇenaiva sārdhaṃ kopena saṃyutaḥ | avācyaṃ proktavānviprāstau ca tena samaṃ tadā

Translation

కోపంతో కూడి, సీతా లక్ష్మణులతో కలిసి ఉండగానే అతడు పలకరాని మాటలు పలికాడు; ఆ ఇద్దరూ కూడా అప్పుడతనికి అలాగే ప్రతివచనం చెప్పారు.

Word by Word

• सीतया: with Sita
• सीतया: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• लक्ष्मणेन: with Lakshmana
• लक्ष्मणेन: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारणार्थक निपात (emphatic: only/indeed)

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sahakaraka (Accompaniment marker)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, सहार्थक (together with)

• कोपेन: with anger
• कोपेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• संयुतः: joined with, possessed of
• संयुतः: Visheshana (Qualifier of implied subject, e.g., रामः)
• Type: Adjective
• Root: सम्-√युज् (धातु) + क्त
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त—‘joined/associated’; विशेषण

• अवाच्यम्: what should not be said, improper words
• अवाच्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अवाच्य (प्रातिपदिक; नञ्-पूर्वक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मरूपेण (as object)

• प्रोक्तवान्: spoke, having uttered
• प्रोक्तवान्: Kriya (Predicate of implied subject)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु) + क्तवतुँ (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्तवतुँ-प्रत्ययान्त (perfect participle/agentive): ‘having spoken’

• विप्राः: brahmins
• विप्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तौ: those two (them)
• तौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन (Dual)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)

• तेन: with him/with that
• तेन: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• समम्: together, along with
• समम्: Sahakaraka (Accompaniment marker)
• Type: Indeclinable
• Root: समम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, सहार्थक/तुल्यार्थक (together/equally)

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (temporal adverb: then)

Speaker

Indra

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rāma, Sītā, and Lakṣmaṇa in a tense exchange; harsh words implied by sharp gestures; the sacred town backdrop contrasts with the moral lapse.

Characters & Entities

• Indra
• Sītā
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Anger leads to sinful speech and reciprocal escalation; dharma requires restraint, especially in sacred settings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader frame is the Hāṭakeśvara kṣetra-mahātmya in Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual; it prescribes ethical discipline—avoid avācya (harmful speech) and kopa.