Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 142

Devanagari script

अथ तं मध्यगः प्राह कृतांजलिर्द्विजोत्तमः । दृष्ट्वाऽन्यमनसं शक्रं कृतपूर्वोपकारिणम्

Transliteration

atha taṃ madhyagaḥ prāha kṛtāṃjalirdvijottamaḥ | dṛṣṭvā'nyamanasaṃ śakraṃ kṛtapūrvopakāriṇam

Translation

అప్పుడు వారి మధ్య నిలిచి, అంజలి ముద్రతో ఉన్న శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు—మునుపు ఉపకారం చేసిన శక్రుడు మనసు చెదరినట్లు చూసి—అతనితో పలికాడు.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (then/thereupon)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्म

• मध्यगः: standing in the middle
• मध्यगः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्य + ग (धातु) → मध्यग (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: समासः: मध्य-ग (सप्तमी-तत्पुरुष, ‘in the middle’); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• प्राह: said, spoke
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह्/ब्रू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कृताञ्जलिः: with folded hands
• कृताञ्जलिः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: कृत-अञ्जलि (कर्मधारय/तत्पुरुष; ‘having made folded hands’); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• द्विजोत्तमः: the best Brahmin
• द्विजोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: द्विज-उत्तम (षष्ठी/तत्पुरुष; ‘best among twice-born’); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Sambandha (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• अन्यमनसम्: distracted, of another mind
• अन्यमनसम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: अन्य-मनस् (बहुव्रीहि; ‘whose mind is elsewhere’); पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• शक्रम्: Śakra (Indra)
• शक्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्म

• कृतपूर्वोपकारिणम्: who had helped earlier
• कृतपूर्वोपकारिणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + पूर्व + उपकारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: कृत-पूर्व-उपकारिन् (तत्पुरुष; ‘one who has done help before’); पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण

Speaker

A leading brāhmaṇa (later identified as Devaśarmā)

Visual Art Cues

Scene: A dignified brāhmaṇa stands amid an assembly, hands joined, addressing Indra who appears mentally preoccupied; the brāhmaṇa’s calm steadiness contrasts with Indra’s distracted gaze.

Characters & Entities

• Indra (Śakra)
• Brāhmaṇa (Dvijottama)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Respectful counsel and humility (añjali) are shown as proper modes of resolving dharmic dilemmas—even with the gods.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha framework continues, but this verse itself is narrative and does not name the site.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it depicts the devotional gesture of añjali and a dharmic consultation.