Adhyaya 204

Verse 1

आनर्त उवाच । प्रोक्ताऽस्माकं त्वया विप्र शुद्धिर्नागरसंभवा । वंशजा विस्तरेणैव यथा पृष्टोऽसि सुव्रत

ఆనర్తుడు పలికెను—హే విప్రా! వంశమునుండి ఉద్భవించే నాగరశుద్ధిని మీరు మాకు విస్తారంగా వివరించారు; మిమ్మల్ని అడిగినట్లుగానే, హే సువ్రతా।

Verse 2

सांप्रतं शीलजां ब्रूहि नष्टवंशश्च यो भवेत् । पितामहं न जानाति न च मातामहीं निजाम् । तस्य शुद्धिः कथं कार्या नागरोऽस्मीति यो वदेत्

ఇప్పుడు శీలాధారిత శుద్ధిని చెప్పండి. ఎవరిదైనా వంశము నశించిపోయి—తన పితామహుని గానీ, తన మాతామహిని గానీ తెలియకపోతే—‘నేను నాగరుడను’ అని చెప్పువానికి శుద్ధి ఎలా చేయాలి?

Verse 3

विश्वामित्र उवाच । एतदर्थं पुरा पृष्टो भर्तृयज्ञश्च नागरैः । नष्टवंशकृते राजन्यथा पृष्टोऽस्मि वै त्व या

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—హే రాజా! ఇదే విషయమై, వంశనాశ సందర్భంలో, పూర్వం నాగరులు భర్తృయజ్ఞుని కూడా ప్రశ్నించారు—నీవు ఇప్పుడు నన్ను అడిగినట్లే।

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । नष्टवंशस्तु यो ब्रूयान्नागरोऽस्मीति संसदि । तस्य शीलं प्रविज्ञेयं ततः शुद्धिं समादिशेत्

భర్తృయజ్ఞుడు పలికెను—వంశం లుప్తమైనవాడు సభలో ‘నేను నాగరుడను’ అని చెప్పినచో, ముందుగా అతని శీలాచారాన్ని సమ్యకంగా పరిశీలించి, ఆపై తగిన శుద్ధివిధానాన్ని ఆదేశించవలెను।

Verse 5

नागराणां तु ये धर्मा व्यवहाराश्च केवलाः । तेषु चेद्वर्तते नित्यं संभाव्यो नागरो हि सः

నాగరులకు ప్రత్యేకమైన ధర్మాలు, శిష్టవ్యవహారాలు—వాటిలో ఎవడు నిత్యం స్థిరంగా నడుచుకొనునో, అతడే నిజంగా గౌరవనీయుడైన నాగరుడని భావించబడును।

Verse 6

तस्य शुद्धिकृते देयं धटं ब्राह्मणसत्तमाः । धटे तु शुद्धिमापन्ने ततोऽसौ शुद्धतां व्रजेत्

హే శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులారా! అతని శుద్ధి కొరకు ‘ధట’ను దానంగా ఇవ్వవలెను. ఆ ధట శుద్ధి పొందినపుడు, అతడూ శుద్ధతను పొందును।

Verse 7

श्राद्धार्हः कन्यकार्हश्च सोमार्हश्च विशेषतः । सामान्यपदयोग्यश्च समस्ते स्थानकर्मणि

అతడు శ్రాద్ధార్హుడు, కన్యా-సంస్కారార్హుడును, విశేషంగా సోమసంబంధ యజ్ఞకర్మలకు అర్హుడును; అలాగే సమస్త స్థల-కర్మలలో సాధారణ పదానికి కూడా యోగ్యుడు।

Verse 8

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नरोत्तम । द्वितीया जायते शुद्धिर्यथा नष्टान्वये द्विजे । तस्माद्वद महाराज यद्भूयः श्रोतुमर्हसि

హే నరోత్తమా! నీవు అడిగినదంతా నేను వివరించితిని—వంశం మరుగుపడిన ద్విజునికీ రెండవ (పునఃస్థాపక) శుద్ధి ఎలా కలుగునో. కనుక, హే మహారాజా! ఇంకా ఏమి వినదలచితివో చెప్పుము।

Verse 9

आनर्त उवाच । तस्मात्ते नागरा भूत्वा विप्राश्चाष्टकुलोद्भवाः । सर्वेषामुत्तमा जाताः प्राधान्येन व्यवस्थिताः

ఆనర్తుడు పలికెను—అందువలన అష్టకులజాతులైన ఆ బ్రాహ్మణులు ‘నాగరులు’గా మారి, అందరిలో ఉత్తములై, ప్రాధాన్యంతో స్థిరపడ్డారు।

Verse 10

तपसः किं प्रभावः स तेषां वा यजनोद्भवः । विद्योद्भवोऽथवा विप्र किं वा दानसमुद्भवः

వారి మహిమ తపస్సు ప్రభావమా, లేక యజ్ఞజన్యమా? లేదా, ఓ బ్రాహ్మణా, అది విద్య వల్లనా—లేదా దానఫలమా?

Verse 11

विश्वामित्र उवाच । ते सर्वे गुणसंपन्ना यथान्ये नागरास्तथा । विशेषश्चापरस्तेषां ते शक्रेण प्रतिष्ठिताः

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—వారు అందరూ గుణసంపన్నులు; ఇతర నాగరుల వలెనే. అయితే వారికి మరొక విశేషం ఉంది—వారు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) చేత ప్రతిష్ఠింపబడ్డారు।

Verse 12

तेन ते गौरवं प्राप्ताः सर्वेषां तु द्विजन्मनाम्

ఆ కారణంతోనే వారు సమస్త ద్విజుల మధ్య గౌరవాన్ని పొందారు।

Verse 13

आनर्त उवाच । कस्मिन्काले तु ते विप्राः शक्रे णात्र प्रतिष्ठिताः । किमर्थं च वदास्माकं विस्तरेण महामते

ఆనర్తుడు పలికెను—శక్రుడు ఇక్కడ ఆ బ్రాహ్మణులను ఏ కాలంలో ప్రతిష్ఠించాడు? ఏ కారణంతో? ఓ మహామతీ, మాకు విస్తారంగా చెప్పుము।

Verse 14

विश्वामित्र उवाच । हिरण्याक्ष इति ख्यातः पुराऽसीद्दानवो त्तमः । अभवत्तस्य संग्रामः शक्रेण सह दारुणः

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో హిరణ్యాక్షుడు అనే ప్రసిద్ధుడైన ఉత్తమ దానవుడు ఉండెను. అతనికి శక్రుడు (ఇంద్రుడు) తో ఘోర సంగ్రామము జరిగింది.

Verse 15

तत्र देवासुरे युद्धे मृता भूरिदिवौकसः । दानवाश्च महाराज परस्परजिगीषवः

ఆ దేవాసుర యుద్ధంలో అనేక మంది దివౌకసులు (స్వర్గవాసులు) మరణించారు; మరియు ఓ మహారాజా, దానవులూ పడిపోయారు—ఇరుపక్షాలూ పరస్పర జయాభిలాషతో పోరాడినవి.

Verse 16

अथ ते दानवाः संख्ये शक्रेण विनिपातिताः । विद्याबलेन ताञ्छुक्रः सजीवान्कुरुते पुनः

అప్పుడు యుద్ధంలో శక్రుడు (ఇంద్రుడు) చేత పడగొట్టబడిన ఆ దానవులను, శుక్రాచార్యుడు తన విద్యాబలంతో మళ్లీ జీవింపజేశాడు.

Verse 17

देवाश्च निधनं प्राप्ता न जीवंति कथंचन । कस्यचित्त्वथ कालस्य विष्णुं प्रोवाच वृत्रहा

కానీ మరణాన్ని పొందిన దేవతలు ఏ విధంగానూ తిరిగి జీవించలేదు. కొంతకాలానంతరం వృత్రహా (ఇంద్రుడు) విష్ణువును ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 18

धारातीर्थमृतानां च प्रहारैः सन्मुखैः प्रभो । या गतिश्च समादिष्टा तां मे वद जनार्दन

హే ప్రభూ జనార్దనా! ధారాతీర్థంలో యుద్ధమున అగ్రభాగంలో ఎదురుగా పడిన ప్రహారాలతో మరణించినవారికి నియమించబడిన గతి ఏదో నాకు చెప్పుము.

Verse 19

पराङ्मुखा मृता ये च पलायनपरायणाः । तेषामपि गतिं ब्रूहि यादृग्जायेतवाच्युत

మరియు వెనుదిరిగి, పారిపోవడమే లక్ష్యంగా మరణించినవారి గతి కూడా చెప్పుము, ఓ అచ్యుతా; వారు ఏ స్థితిని పొందుదురు?

Verse 20

विष्णुरुवाच । धारातीर्थमृतानां च सन्मुखानां महाहवे । यथा चोच्छिन्नबीजानां पुनर्जन्म न विद्यते

విష్ణువు పలికెను—ధారాతీర్థంలో మహాయుద్ధంలో శత్రువును ఎదుర్కొని మరణించినవారికి పునర్జన్మ లేదు; కోసివేసిన విత్తనాలకు మళ్లీ మొలక రానట్లే.

Verse 21

ये पुनः पृष्ठदेशे तु हन्यते भयविक्लवाः । भुज्यमानाः परैस्ते च प्रेताः स्युस्त्रिदशाधिप

కాని భయంతో వణికుతూ వెనుకనుండి హతులైనవారు, ఇతరుల చేతిలో నలిగిపోతూ—అటువారు ప్రేతలగుదురు, ఓ త్రిదశాధిపా.

Verse 22

इन्द्र उवाच । केचिद्देवा मृता युद्धे युध्यमानाश्च सन्मुखाः । तथैवान्ये मया दृष्टा हन्यमानाः पराङ्मुखाः । प्रेतत्वं दानवानां च सर्वेषां स्यान्न वा प्रभो

ఇంద్రుడు పలికెను—కొంతమంది దేవులు యుద్ధంలో ఎదురెదురుగా పోరాడుతూ మరణించారు; అలాగే మరికొందరు వెనుదిరిగి హతులవుతున్నదాన్ని నేను చూచితిని. దానవుల విషయమై—వారందరికీ ప్రేతత్వం కలుగునా, లేక కలుగదా, ఓ ప్రభూ?

Verse 23

विष्णुरुवाच । असंशयं सहस्राक्ष हता युद्धे पराङ्मुखाः । प्रेतत्वे यांति ते सर्वे देवा वा मानुषा यदि

విష్ణువు పలికెను—ఓ సహస్రాక్ష, సందేహమే లేదు: యుద్ధంలో వెనుదిరిగి హతులైనవారందరూ ప్రేతత్వాన్ని పొందుదురు—దేవులైనా, మనుషులైనా.

Verse 24

विषादग्नेः कुलघ्नानां तया चैवात्मघातिनाम् । दंष्ट्रिभिर्हतदेहानां शृंगिभिश्च सुरेश्वर । प्रेतत्वं जायते नूनं सत्यमेतदसंशयम्

విషాదాగ్నితో దగ్ధులైనవారు, కులఘాతకులు మరియు ఆత్మహంతకులు; అలాగే దంష్ట్రధారులు, శృంగధారులు అయిన జంతువులచే శరీరాలు హతమైనవారు—హే సురేశ్వరా, వారికి నిశ్చయంగా ప్రేతత్వం కలుగుతుంది. ఇది సత్యం, సందేహం లేదు.

Verse 25

इन्द्र उवाच । कथं तेषां भवेन्मुक्तिः प्रेतत्वाद्दारुणाद्विभो । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व येन यत्नं करोम्यहम्

ఇంద్రుడు అన్నాడు—హే విభో! ఆ భయంకరమైన ప్రేతత్వం నుండి వారికి ముక్తి ఎలా కలుగుతుంది? నేను యథావిధిగా ప్రయత్నించునట్లు ఇది అంతా నాకు వివరించండి.

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । तेषां संयुज्यते श्राद्धं कन्यासंस्थे दिवाकरे । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां नभस्यस्य सुरेश्वर

శ్రీభగవానుడు అన్నాడు—హే సురేశ్వరా! సూర్యుడు కన్యారాశిలో ఉన్నప్పుడు, నభస్య (భాద్రపద) మాసం కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు వారి కోసం విధిపూర్వకంగా శ్రాద్ధం చేయవలెను.

Verse 27

गयायां भक्तिपूर्वं तु पितामहवचो यथा । ततः प्रयांति ते मोक्षं सत्यमेतदसंशयम्

కానీ గయాలో పితామహుడు (బ్రహ్మ) ఆజ్ఞ ప్రకారం భక్తిపూర్వకంగా (శ్రాద్ధం) చేస్తే, వారు మోక్షాన్ని పొందుతారు—ఇది సత్యం, సందేహం లేదు.

Verse 28

इन्द्र उवाच । कस्मात्तत्र दिने श्राद्धं क्रियते मधुसूदन । शस्त्रैर्विनिहतानां च सर्वं मे विस्तराद्वद

ఇంద్రుడు అన్నాడు—హే మధుసూదన! ఆ రోజునే శ్రాద్ధం ఎందుకు చేయబడుతుంది? అలాగే శస్త్రాలతో హతమైనవారి విషయములోను—ఇదంతా నాకు విస్తారంగా చెప్పండి.

Verse 29

श्रीभगवानुवाच । भूतप्रेतपिशाचैश्च कूष्मांडै राक्षसैरपि । पुरा संप्रार्थितः शंभुर्दिने तत्र समागते । अद्यैकं दिवसं देव कन्यासंस्थे दिवाकरे

శ్రీభగవానుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో ఆ దినము వచ్చినప్పుడు భూత, ప్రేత, పిశాచ, కూష్మాండ, రాక్షసులు శంభువును వేడుకొనిరి—“హే దేవా! నేడు సూర్యుడు కన్యారాశిలో ఉన్నాడు; మాకు ఒక్క దినము అనుగ్రహించుము।”

Verse 30

अस्माकं देहि येन स्यात्तृप्तिर्वर्षसमुद्भवा । प्रदत्ते वंशजैः श्राद्धे दीनानां त्वं दयां कुरु

“మాకు సంవత్సరమంతా తృప్తి కలిగించునట్లు దానమివ్వుము. మా వంశజులు శ్రాద్ధము సమర్పించినప్పుడు, దీనులమైన మాపై కరుణ చూపుము।”

Verse 31

श्रीभगवानुवाच । यः करिष्यति वै श्राद्धमस्मिन्नहनि संस्थिते । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां नभस्यस्य च वंशजः । भविष्यति परा प्रीतिर्यावत्संवत्सरः स्थितः

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఏ వంశజుడైనా ఈ దినమున, నభస్య (భాద్రపద) మాస కృష్ణపక్ష చతుర్దశీన శ్రాద్ధము చేయునట్లయితే, సంవత్సరం ఉన్నంతకాలం పరమ ప్రీతి (పితృలకు) కలుగును।

Verse 32

यः पुनस्तु गयां गत्वा युष्मद्वंशसमुद्भवः । करिष्यति तथा श्राद्धं तेन मुक्तिमवाप्स्यथ

మరల, మీ వంశంలో జన్మించినవాడు గయకు వెళ్లి అదే విధంగా శ్రాద్ధము చేయునట్లయితే, దాని ద్వారా మీరు ముక్తిని పొందుదురు।

Verse 33

शस्त्रेण निहतानां च स्वर्गस्थानामपि ध्रुवम् । न करिष्यति यः श्राद्धं तस्मिन्नहनि संस्थिते

శస్త్రాలతో హతులైనవారు—నిశ్చయంగా స్వర్గస్థులైనప్పటికీ—వారికూడా: ఆ దినము వచ్చినప్పుడు ఎవడు శ్రాద్ధము చేయడో…

Verse 34

क्षुत्पिपासार्तदेहाश्च पितरस्तस्य दुःखिताः । स्थास्यंति वत्सरं यावदेतदाह पितामहः

అతని పితరులు ఆకలి, దాహంతో దేహం బాధపడుతూ దుఃఖితులై ఒక సంవత్సరం వరకు కష్టపడతారు—అని పితామహుడు బ్రహ్మదేవుడు ప్రకటించాడు।

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तस्मिन्नहनि कारयेत् । अन्यमुद्दिश्य तत्सर्वं प्रेतानामिह जायते

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో ఆ రోజునే కర్మ (శ్రాద్ధాది) చేయించాలి; ఎందుకంటే ఇక్కడ మరొకరిని ఉద్దేశించి చేసినదంతా నిజానికి ప్రేతులకే చెందుతుంది।

Verse 36

ततो भगवता दत्ता तेषां चैव तु सा तिथिः श्रा । द्धकर्मणि संजाते विना शस्त्रहतं जनम्

అప్పుడు భగవంతుడు వారికోసం అదే తిథిని నియమించాడు; శ్రాద్ధకర్మ ప్రారంభమైనప్పుడు ఆయుధంతో హతుడైన వ్యక్తిని మినహాయించి (ఇతరుల కోసం) చేయవలెను।

Verse 37

संमुखस्यापि संग्रामे युध्यमानस्य देहिनः । कदाचिच्चलते चित्तं तीक्ष्णशस्त्रहतस्य च

సమరంలో ముఖాముఖి యుద్ధం చేసే యోధుని మనస్సు కూడా కొన్నిసార్లు చలించుతుంది—ప్రత్యేకంగా పదునైన ఆయుధంతో హతుడైనవాడిది।

Verse 204

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये शक्रविष्णुसंवादे प्रेतश्राद्धकथनंनाम चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, ఆరవ నాగరఖండంలో, శ్రీ హాటకేశ్వర-క్షేత్ర మహాత్మ్యంలో, శక్ర-విష్ణు సంభాషణలో ‘ప్రేత-శ్రాద్ధ కథనం’ అనే రెండువందల నాలుగవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।