Adhyaya 202
అధ్యాయం 202లో విశ్వామిత్రుని సందర్భానంతరం బ్రాహ్మణసభ మధ్యస్థుడు/న్యాయనిర్ణేతను నిర్ణయ ప్రమాణాల గురించి ప్రశ్నిస్తుంది. మానవోద్భవ వాక్యాలకన్నా తీర్పు వేదవాక్యానుసారమే ఎందుకు ఉండాలి? అలాగే మధ్యస్థుడు ‘త్రివిధ తాళం’ ఎందుకు ఇస్తాడు? అని వారు అడుగుతారు. భర్తృయజ్ఞుడు బ్రహ్మశాలలో స్థితమైన పవిత్ర క్షేత్ర పరిపాలనా తర్కాన్ని వివరిస్తాడు—నాగరుల మధ్య అసత్యవాక్యం పుట్టకూడదు; స్థిర నిర్ణయం వచ్చే వరకు పునఃపునః ప్రశ్నించి నిర్ధారణ చేయాలి. అతడు కారణశ్రేణిని చూపుతాడు—అప్రమాణ వాక్యం వల్ల మహాత్మ్యం హానికలుగుతుంది; దానితో కోపం, తరువాత వైరం, చివరికి ధర్మదోషం ఏర్పడుతుంది. అందువల్ల సమూహ క్రమం చెడిపోకుండా మధ్యస్థుణ్ణి మళ్లీ మళ్లీ ప్రశ్నిస్తారు. ‘త్రివిధ తాళం’ శాసన సాధనం: వరుసగా (1) అనుచిత ప్రశ్నోత్తరాల వల్ల కలిగే హాని, (2) కోపం, (3) లోభం—ఇవన్నీ అణచి సభా సామరస్యాన్ని స్థిరపరుస్తుంది. తదుపరి, ‘నాల్గవ వేదం’గా లెక్కించినా అథర్వవేదం కార్యసిద్ధికి ‘మొదటిది’గా ఎందుకు పరిగణించబడుతుందో చెప్పబడుతుంది. రక్షణాత్మక/కార్యోపయోగ కర్మవిధానాల సమగ్ర జ్ఞానం, లోకహితార్థమైన ఉపాయాలు, అభిచారికాది విషయాలు కూడా అందులో ఉన్నందున కార్యసంపాదనకు ముందుగా దానిని సంప్రదించాలి. ఇలా క్షేత్రంలో ప్రశ్నధర్మం, అధికార వాక్యమర్యాద, సభానీతిని ఏకంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
विश्वामित्र उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणाः सर्वे विनयावनताः स्थिताः । तं पप्रच्छुर्नरश्रेष्ठ कौतुकाविष्टचेतसः
విశ్వామిత్రుడు పలికెను—అది విని బ్రాహ్మణులందరూ వినయంతో వంగి నిలిచారు; ఓ నరశ్రేష్ఠా, కౌతుకంతో నిండిన మనస్సుతో వారు ఆయనను ప్రశ్నించారు।
Verse 2
कस्यचिन्निर्णयो देयो मध्यस्थस्य द्विजोत्तमैः । वेदवाक्येन संत्यज्य वाक्यं मनुजसंभवम् ओ
ఏదైనా విషయములో తీర్పు నిష్పక్షపాత మధ్యస్థుని ద్వారా ద్విజోత్తములు ఇవ్వవలెను; మానవోక్తిని విడిచి వేదవాక్యమునే ఆధారముగా న్యాయము స్థాపించవలెను।
Verse 3
कस्मात्तालत्रयं देयं मध्यगेन महात्मना । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः
మహాత్ముడైన మధ్యస్థుడు ‘మూడు తాళాలు’ ఎందుకు ఇవ్వవలెను? ఈ సంగతినంతటిని మాకు చెప్పుము; మాకు పరమ కుతూహలం కలిగింది।
Verse 4
तच्छ्रुत्वा भर्तृयज्ञस्तु तानुवाच द्विजोत्तमान् । श्रूयतामभिधास्यामि यदेतत्कारणं स्थितम्
అది విని భర్తృయజ్ఞుడు ఆ ద్విజోత్తములతో ఇలా అన్నాడు— “వినుడి; దీనికి స్థిరమైన కారణమును నేను వివరించెదను।”
Verse 5
नासत्यं जायते वाक्यं नागराणां कथंचन । ब्रह्मशालास्थितानां च शुभं वा यदि वाऽशुभम्
నాగరుల వాక్యం ఎప్పుడూ అసత్యమగదు; ముఖ్యంగా బ్రహ్మశాలలో ఆసీనులది— విషయం శుభమైనా అశుభమైనా।
Verse 6
वेदोक्तेः सवनैस्तस्माद्दर्शयंति द्विजोत्तमाः । इष्टं वा यदि वानिष्टं पृच्छमानस्य चा र्थिनः
అందుచేత వేదోక్త సవనకర్మల ద్వారా ద్విజోత్తములు అడిగే యాచకునికి ఇష్టమో అనిష్టమో వెల్లడిచేస్తారు।
Verse 7
भूयोभूयस्ततः कुर्यान्मध्यस्थः स द्विजन्मनाम् । प्रश्नं तस्य निमित्तं च यावत्तस्य विनिर्णयः
అప్పుడు మధ్యస్థుడు ద్విజులను ఆ ప్రశ్నను దాని కారణం, సందర్భంతో కూడి, తుది నిర్ణయం వెలువడే వరకు మళ్లీ మళ్లీ అడగవలెను।
Verse 8
ब्रह्मशालोपविष्टानां यदि वाक्यं वृथा भवेत् । माहात्म्यं नश्यते तेषां ततः क्रोधः प्रजायते
బ్రహ్మశాలలో కూర్చున్న వారి వాక్యం వ్యర్థమై లేదా అసత్యమై పోతే, వారి మహాత్మ్యం నశిస్తుంది; దానివల్ల క్రోధం పుడుతుంది।
Verse 9
क्रोधात्सञ्जायते द्रोहो द्रोहात्पापस्य संगमः । एतस्मात्कारणाद्विप्रा मध्यस्थः पृच्छ्यते मुहुः
క్రోధం వల్ల ద్రోహం పుడుతుంది; ద్రోహం వల్ల పాపసంగం కలుగుతుంది. అందుకే, ఓ విప్రులారా, మధ్యస్థుడిని మళ్లీ మళ్లీ ప్రశ్నిస్తారు।
Verse 10
समुदायः समस्तानां यथा चैव प्रजायते । तदा तालत्रयं यच्च मध्यस्थः संप्रयच्छति
అందరి మధ్య ఏకాభిప్రాయ సముదాయం ఏర్పడినప్పుడు, మధ్యస్థుడు ఆ ‘తాలత్రయం’ను కూడా ప్రసాదిస్తాడు।
Verse 11
तासां तु पूर्वया कामं हंति पृच्छाप्रदायिनाम् । द्वितीयया तथा क्रोधं हंति लोभं तृतीयया
ఆ మూడింటిలో మొదటిద్వారా సమాధానం చెప్పువారిలోని కామం శమిస్తుంది; రెండవద్వారా క్రోధం శమిస్తుంది; మూడవద్వారా లోభం శమిస్తుంది।
Verse 12
एतस्मात्कारणाद्देयं तेन तालत्रयं द्विजाः
ఈ కారణముచేతనే, ఓ ద్విజులారా, ‘తాలత్రయం’ దానం తప్పక ఇవ్వవలెను।
Verse 13
ब्राह्मणा ऊचुः । आथर्वणश्चतुर्थस्तु ब्राह्मणः परिकीर्तितः । स कस्मात्प्रथमः प्रश्नो नागराणां प्रकीर्तितः
బ్రాహ్మణులు పలికిరి—ఆథర్వణము బ్రాహ్మణవేదములలో నాలుగవదిగా ప్రసిద్ధి; మరి నాగరులలో అది మొదటి ప్రశ్నగా ఎందుకు చెప్పబడింది?
Verse 14
भर्तृयज्ञ उवाच । आथर्वः प्रथमः प्रश्नो यस्मात्प्रोक्तो मया द्विजाः । तदहं संप्रवक्ष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः
భర్తృయజ్ఞుడు పలికెను—ఓ ద్విజులారా, నేను ఆథర్వణమును మొదటి ప్రశ్నగా చెప్పినందున, దాని కారణమును ఇప్పుడు వివరించెదను; మీరు ఏకాగ్రంగా వినుడి.
Verse 15
नेर्ष्या चैवात्र कर्तव्या स्वस्थानस्य विनाशनी । निरूपितं मया सम्यक्स्थानस्थस्य विशुद्धये
ఇక్కడ అసూయ చేయకూడదు; అది తన స్థితినే నాశనం చేస్తుంది. స్వధర్మస్థానంలో నిలిచినవాని శుద్ధికై నేను దీనిని సమ్యకంగా నిరూపించితిని.
Verse 16
ऋग्यजुःसामसंज्ञाख्या अग्निष्टोमादिका मखाः । पारत्रिकाः प्रवर्तंते नैहिकाश्चाभिचारिकाः
ఋగ్, యజుః, సామ అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధమైన అగ్నిష్టోమాది యాగములు పరలోకఫలార్థమై ప్రవృత్తమగుచున్నవి; మరికొన్ని ఇహలోకఫలార్థమై, అభిచార-ప్రతికారాది క్రియలతో కూడినవిగా ఉంటాయి.
Verse 17
अथर्ववेदे तच्चोक्तं सर्वं चैवाभिचारिकम् । हिताय सर्वलोकानां ब्रह्मणा लोककारिणा
అథర్వవేదంలో చెప్పబడిన సమస్తమూ—ప్రత్యేకించి రక్షణార్థమైన మరియు ప్రభావప్రయోగములైన విధులు—లోకకర్త బ్రహ్మదేవుడు సర్వలోకహితార్థంగా ప్రతిపాదించాడు।
Verse 18
अथर्ववेदः प्रथमं द्रष्टव्यः कार्यसिद्धये । एतस्मात्कारणादाद्यः स चतुर्थोऽपि संस्थितः
కార్యసిద్ధికై ముందుగా అథర్వవేదాన్ని దర్శించవలెను; ఈ కారణముచేత అది ప్రయోగపరంగా ‘మొదటి’, గణనలో మాత్రం ‘నాల్గవది’గా స్థితి పొందింది।
Verse 19
एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । पृच्छा संबंधजं सर्वमेकं कार्यं सदैव हि
హే ద్విజోత్తములారా! మీరు అడిగినదంతా నేను వివరించాను; నిజంగా ప్రశ్నసంబంధంగా పుట్టిన సమస్తమూ ఎల్లప్పుడూ ఒకే కార్యం—సత్కార్యసిద్ధి—వైపే దారితీస్తుంది।
Verse 202
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये भर्तृयज्ञवाक्यनिर्णयवर्णनंनाम द्व्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీస్కందమహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్ర శ్లోకసంహితలోని షష్ఠ నాగరఖండమందలి హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘భర్తృయజ్ఞవాక్యనిర్ణయవర్ణనం’ అనే ద్వ్యుత్తరద్విశతతమోధ్యాయము సమాప్తమైంది।