Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

श्रेष्ठानि मंत्रलिंगानि वृद्धितुष्टिकराणि च । यदि नो मानसी तुष्टि स्तेषां चैव प्रजायते

Transliteration

śreṣṭhāni maṃtraliṃgāni vṛddhituṣṭikarāṇi ca | yadi no mānasī tuṣṭi steṣāṃ caiva prajāyate

Translation

అప్పుడు వృద్ధి మరియు తృప్తిని కలిగించే శ్రేష్ఠమైన మంత్రలక్షణాలు ప్రదర్శితమవుతాయి; కానీ వారి మనస్సులో ఆ తృప్తి కలగకపోతే…

Word by Word

• श्रेष्ठानि: excellent
• श्रेष्ठानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural; विशेषण

• मंत्रलिंगानि: indications/signs of mantras
• मंत्रलिंगानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural; तत्पुरुषः (षष्ठी) ‘मन्त्रस्य लिङ्गम्’

• वृद्धितुष्टिकराणि: causing increase and satisfaction
• वृद्धितुष्टिकराणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृद्धि + तुष्टि + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural; तत्पुरुषः (उपपद/षष्ठी-प्राय) ‘वृद्धिं तुष्टिं च करोति’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक) = conjunction

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय (शर्तबोधक) = conditional particle

• नः: of us, our
• नः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th) बहुवचन/द्वितीया (2nd) बहुवचन—अव्यक्त; अत्र षष्ठी ‘our’ इति = Genitive Plural (enclitic)

• मानसी: mental, in the mind
• मानसी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन = Feminine Nominative Singular; विशेषण

• तुष्टिः: satisfaction
• तुष्टिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन = Feminine Nominative Singular

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन = Genitive Plural

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक) = conjunction

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (निश्चय/अवधारण) = emphatic particle

• प्रजायते: arises, comes into being
• प्रजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + जन् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद = Present Indicative 3rd sg (Ātmanepada)

Speaker

Viśvāmitra (contextual)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A ritual moment where mantra-recitation produces visible ‘signs’ of auspiciousness—calm faces, orderly gestures, offerings arranged perfectly—yet the verse turns to suspense: what if satisfaction does not arise?

Characters & Entities

• Mantra
• Dvija (implied Brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Auspicious outcomes are read through inner consent and clarity; spiritual ‘signs’ align with mental purity and satisfaction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra in the Nāgara-khaṇḍa’s tīrtha-māhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mantra-related signs (mantra-liṅga) that indicate prosperity and satisfaction are part of the decision/omen process.