Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 115

Devanagari script

पिंगाक्षस्य सुकृष्णस्य वयोमध्यस्य पार्थिव । दक्षः सर्वेषु कृत्येषु सर्वलक्षणलक्षितः

Transliteration

piṃgākṣasya sukṛṣṇasya vayomadhyasya pārthiva | dakṣaḥ sarveṣu kṛtyeṣu sarvalakṣaṇalakṣitaḥ

Translation

హే రాజా! అతనికి పింగల నేత్రాలు, మనోహర శ్యామవర్ణం, యౌవన మధ్యావస్థ; అన్ని కర్తవ్యాలలో దక్షుడు, సమస్త శుభలక్షణాలతో లక్షితుడు అయ్యెను।

Word by Word

• पिङ्गाक्षस्य: of the tawny-eyed (one)
• पिङ्गाक्षस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पिङ्गाक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; समासः कर्मधारयः (पिङ्गाः अक्षी यस्य)

• सुकृष्णस्य: of the very dark/black-complexioned (one)
• सुकृष्णस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सुकृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासः कर्मधारयः (सु + कृष्ण)

• वयोमध्यस्य: of one in middle age
• वयोमध्यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: वयोमध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (वयः + मध्य)

• पार्थिव: O king
• पार्थिव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• दक्षः: skilled, capable
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• सर्वेषु: in all
• सर्वेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन

• कृत्येषु: in duties/acts
• कृत्येषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन

• सर्वलक्षणलक्षितः: marked by all auspicious signs
• सर्वलक्षणलक्षितः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-लक्षण-लक्षित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्तः भूतकर्मणि क्त (√लक्ष् ‘to mark’ + क्त); समासः तत्पुरुषः (सर्वलक्षणैः लक्षितः)

Speaker

Viśvāmitra

Skanda Dialogue

Listener: pārthiva (king)

Visual Art Cues

Scene: A youthful noble with tawny eyes and dark, pleasing complexion stands in a courtly setting, surrounded by auspicious emblems; elders and priests note his lakṣaṇas and readiness for duty.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• King (Pārthiva)
• Son of Kumbhaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer and inner excellence (lakṣaṇa, dakṣatā) are depicted as meaningful signs within Purāṇic storytelling and karma-based causality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it continues the Vardhamāna narrative within the Tīrthamāhātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it describes qualifications and auspicious signs, which later relate to ritual/social outcomes in the story.