Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9
Devanagari script
छंद्यमानोऽपि विविधैर्हस्त्यश्वरथपूर्वकैः । अवज्ञाय महीपालं प्रस्थितः स्वपुरं प्रति
Transliteration
chaṃdyamāno'pi vividhairhastyaśvarathapūrvakaiḥ | avajñāya mahīpālaṃ prasthitaḥ svapuraṃ prati
Translation
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు మొదలైన అనేక బహుమతులతో సంతృప్తిపరచబడ్డప్పటికీ, అతడు రాజును అవమానించి తన నగరానికి బయలుదేరెను.
Word by Word
छन्द्यमानःbeing entreated/solicited
छन्द्यमानः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√छन्द् (धातु) → छन्द्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/मान), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मणि/भावे ‘प्रार्थ्यमानः/याच्यमानः’ इत्यर्थे
अपिeven though
अपि:
Sambandha (Concession/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवाद/अन्वर्थक अव्यय (concessive particle)
विविधैःwith various
विविधैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण
हस्त्यश्वरथपूर्वकैःwith (gifts/means) preceded by elephants, horses, and chariots
हस्त्यश्वरथपूर्वकैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootहस्ति + अश्व + रथ + पूर्वक (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः—हस्ति-अश्व-रथैः पूर्वकैः (उपपद-तत्पुरुष/बहुपद-समास), ‘हस्त्यादिभिः सहितैः’
अवज्ञायhaving disregarded
अवज्ञाय:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootअव + √ज्ञा (धातु) → अवज्ञाय (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
महीपालम्the king
महीपालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहीपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—मही + पाल (षष्ठी/कर्मधारय-सम्भव), ‘भूमेः पालकः’
प्रस्थितःdeparted, set out
प्रस्थितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र + √स्था (धातु) → प्रस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘गच्छन्/प्रयातः’
स्वपुरम्his own city
स्वपुरम्:
Karma (Goal/Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्व + पुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—स्वस्य पुरम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
प्रतिtowards
प्रति:
Dik-Adhikarana (Directional adjunct/दिक्)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग)
Formदिशा/प्रत्यर्थक अव्यय (preposition-like indeclinable)
Speaker
Sūta (narrator, implied)
Visual Art Cues
Scene: A procession of lavish gifts stands ready—elephants caparisoned, horses bridled, chariots gleaming—yet the principled figure turns away, leaving the court behind.
Characters & Entities
D
Daśārṇādhipati (implied)M
Mahīpāla (a king, addressed/mentioned generically)FAQs
It underlines that material inducements cannot override a resolved decision framed as dharma, emphasizing restraint over royal wealth.
No specific tīrtha name appears in this verse.
None; it narrates an attempted appeasement through royal gifts.