Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

धिग्धिक्कलिप्रिय त्वां च रागे वैराग्यकारकम् । त्वया कृतं सर्वमेतद्विधेस्तस्य तथान्तरम्

Transliteration

dhigdhikkalipriya tvāṃ ca rāge vairāgyakārakam | tvayā kṛtaṃ sarvametadvidhestasya tathāntaram

Translation

ధిక్కారం నీకు, ఓ ‘కలిప్రియ’! రాగం ఉండవలసిన చోట వైరాగ్యాన్ని కలిగించేవాడా! ఇవన్నీ నీ చేతనే జరిగాయి; విధాత ఆ విధానంలోనూ నీవు భంగం కలిగించావు.

Word by Word

• धिग्धिक्: shame! fie!
• धिग्धिक्: Bhāva (Exclamation/भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: धिग्धिक् (अव्यय)
• Form: निन्दार्थक-अव्यय/उद्गार (interjection of censure)

• कलिप्रिय: O one dear to Kali
• कलिप्रिय: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (dear to Kali)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (2nd person pronoun)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• रागे: in attachment/passion
• रागे: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• वैराग्यकारकम्: a producer of dispassion
• वैराग्यकारकम्: Karma (Object complement/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वैराग्य (प्रातिपदिक) + कारक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (maker/causer of dispassion)

• त्वया: by you
• त्वया: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• कृतम्: done/made
• कृतम्: Kriyāviśeṣaṇa/Predicate (Predicative participle)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त; √कृ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (done/made)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying etat)

• एतत्: this
• एतत्: Karma/Pratipādya (That which is referred to)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विधेः: of Brahmā (Vidhī)
• विधेः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तथा: thus/so
• तथा: Prakāra (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)

• अन्तरम्: difference/otherness
• अन्तरम्: Karma/Pratipādya (Object/thing)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Devapatnīs (deduced from immediate context: they speak to Nārada)

Visual Art Cues

Scene: A group of divine women, faces stern, point in accusation toward a sage-like figure labeled ‘kali-priya’; the atmosphere is charged—stormy clouds or dark aura behind him—while a faint image of Brahmā’s ordinance (a cosmic scroll or lotus-throne) appears symbolically disrupted.

Characters & Entities

• Nārada
• Kali
• Vidhī (Brahmā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Words can uphold dharma or fracture it; stirring needless dispassion and disorder is condemned as a Kali-like tendency.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is mentioned in this verse; it belongs to the narrative portion within the Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated.