Adhyaya 19

Verse 1

। सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तास्तस्य भूपस्य सेवकाः । केचिच्च दैवयो गेन श्वापदैरर्धभक्षिताः

సూతుడు పలికెను—ఇంతలో ఆ రాజుని సేవకులు వచ్చారు. వారిలో కొందరు దైవయోగవశాత్తు అడవి మృగాలచే అర్ధభక్షితులయ్యారు।

Verse 2

क्षुत्पिपासातुरा दीना दुःखेन महताऽन्विताः । पदपद्धतिमार्गेण येन यातः स भूपतिः

వారు ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ, దయనీయులై, మహాదుఃఖంతో నిండిపోయి ఉన్నారు; ఆ రాజు వెళ్లిన అదే బాట, అదే కాలిబాట మార్గం గుండా వారు వచ్చారు।

Verse 3

ते दृष्ट्वा पार्थिवं तत्र दिष्ट्यादिष्ट्येति सादरम् । ब्रुवंतः पादयोस्तस्य पतिता हर्षसंयुताः

అక్కడ రాజును చూసి వారు భక్తిపూర్వకంగా ‘ధన్యము! ధన్యము!’ అని పలుకుతూ, ఆనందంతో నిండిపోయి ఆయన పాదాల వద్ద పడిపోయారు।

Verse 4

ततस्तस्य नरेन्द्रस्य व्यसनं सैन्यसंभवम् । प्रोचुश्चैव यथादृष्टम नुभूतं यथाश्रुतम्

అనంతరం వారు నరేంద్రునికి సైన్యంపై సంభవించిన విపత్తును వివరించారు—తాము చూసినదాన్ని, అనుభవించినదాన్ని, విన్నదాన్ని యథాతథంగా చెప్పారు।

Verse 5

अथ ते तापसाः सर्वे स च राजा ससेवकः । प्रसुप्ताः पादपस्याधः पर्णान्यास्तीर्यभूतले

అప్పుడు ఆ తపస్వులందరూ, సేవకులతో కూడిన రాజు కూడా, చెట్టు కింద నేలపై ఆకులు పరచి నిద్రించారు।

Verse 6

ततस्तेषां प्रसुप्तानां सर्वेषां तत्र कानने । अतिक्रांता सुखेनैव रजनी सा महात्मनाम्

తర్వాత ఆ అరణ్యవనంలో ఆ మహాత్ములందరూ నిద్రిస్తుండగా, ఆ రాత్రి సుఖంగా, ప్రశాంతంగా గడిచిపోయింది।

Verse 7

ततः स प्रातरुत्थाय कृतपूर्वाह्णिकक्रियः । तं मुनिं प्रणिपत्योच्चैरनुज्ञाप्य मुहु र्मुहुः

తర్వాత అతడు ఉదయాన్నే లేచి పూర్వాహ్న నిత్యకర్మలు చేసి, ఆ మునిని సాష్టాంగంగా నమస్కరించి, భక్తితో పునఃపునః వెళ్లుటకు అనుమతి కోరాడు।

Verse 8

निजैस्तैः सेवकैः सार्धं प्रस्थितः स्वपुरीं प्रति । माहिष्मतीं समुद्दिश्य दृष्ट्वा मार्गे शनैःशनैः

తన సేవకులతో కలిసి అతడు తన నగరానికి బయలుదేరి, మాహిష్మతీని లక్ష్యంగా చేసుకొని మార్గంలో నెమ్మదిగా ముందుకు సాగాడు।

Verse 9

ततो निजगृहं प्राप्य कञ्चि त्कालं महीपतिः । विश्रम्य प्रययौ पश्चात्तूर्णं पुण्यं गयाशिरः

ఆపై రాజు తన ఇంటికి చేరి కొంతసేపు విశ్రాంతి తీసుకొని, తరువాత ఆలస్యం చేయకుండా పుణ్యమైన గయాశిరస్సుకు త్వరగా బయలుదేరాడు।

Verse 10

तच्च कालेन संप्राप्य स्नात्वा धौतांबरः शुचिः । मांसादाय ददौ श्राद्धं श्रद्धापूतेन चेतसा

యథాకాలంలో అతడు ఆ తీర్థానికి చేరి స్నానం చేసి, కడిగిన వస్త్రాలు ధరించి శుచిగా అయ్యాడు. తరువాత మాంసాదుని నిమిత్తంగా శ్రద్ధతో పవిత్రచిత్తముతో శ్రాద్ధం నిర్వహించాడు.

Verse 11

अथाऽसौ पृथिवीपालः स्वप्नांते च ददर्श तम् । दिव्यमाल्यांबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम् । विमानवरमारूढं स्तूयमानं च किंनरैः

అప్పుడు ఆ భూపాలుడు స్వప్నాంతంలో అతనిని దర్శించాడు—దివ్య మాల్యాలు, దివ్య వస్త్రాలు ధరించి, దివ్య సుగంధ లేపనంతో అలంకృతుడై, ఉత్తమ విమానంపై ఆరూఢుడై, కిన్నరులచే స్తుతింపబడుతూ.

Verse 12

मांसाद उवाच । प्रसादात्तव भूपाल मुक्तोऽहं प्रेतयोनितः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवा लयम्

మాంసాదుడు అన్నాడు—ఓ భూపాలా! నీ ప్రసాదమువలన నేను ప్రేతయోనిలోనుండి విముక్తుడనయ్యాను. నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఇప్పుడు నేను త్రిదివధామానికి బయలుదేరుతున్నాను.

Verse 13

ततः स प्रातरुत्थाय हर्षाविष्टो महीपतिः । विदैवतं समुद्दिश्य चक्रे श्राद्धं यथोचितम्

అనంతరం ఆ మహీపతి ఉదయాన్నే లేచి హర్షంతో నిండిపోయి, విధిప్రకారం దైవాన్ని ఉద్దేశించి యథోచితంగా శ్రాద్ధం చేశాడు.

Verse 14

सोऽपि तेनैव रूपेण तस्य संदर्शनं गतः । स्वप्नांऽते भूमिपालस्य तद्वच्चोक्त्वा दिवं गतः

అతడూ అదే రూపంతో భూపాలుని స్వప్నాంతంలో దర్శనమిచ్చి, మునుపటివలే అదే మాటలు చెప్పి స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.

Verse 15

ततः प्रातस्तृतीयेऽह्नि कृतघ्नस्य महीपतिः । चक्रे श्राद्धं यथापूर्वं श्रद्धापूतेन चेतसा

ఆపై మూడవ దినం ఉదయాన రాజు కృతఘ్నుని నిమిత్తం పూర్వవిధంగా, శ్రద్ధతో శుద్ధమైన మనస్సుతో మళ్లీ శ్రాద్ధం నిర్వహించాడు।

Verse 16

ततः सोऽपि समायातस्तस्य स्वप्ने महीपतेः । तेनैव प्रेतरूपेण दुःखेन महता वृतः

అప్పుడు అతడూ ఆ రాజు స్వప్నంలో వచ్చాడు—అదే ప్రేతరూపంతో, తీవ్రమైన దుఃఖంతో ఆవరించబడి।

Verse 17

कृतघ्न उवाच । न मे गतिर्महाराज संजाता पापकर्मिणः । तडागवित्तचौरस्य कृतघ्नस्य तथैव च

కృతఘ్నుడు అన్నాడు—మహారాజా, పాపకర్మి అయిన నాకు ఏ సద్గతి కలగలేదు; తడాగం కోసం ఉంచిన ధనాన్ని దొంగిలించినవాడిని, కృతఘ్నుడినీ।

Verse 18

तस्मात्संजायते मुक्तिर्यथा मे पार्थिवोत्तम । तथैव त्वं कुरुष्याऽद्य सत्यवाक्यपरो भव

కాబట్టి, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, నాకి ముక్తి కలిగేలా నేడు అట్లే చేయుము; సత్యవాక్యానికి పరాయణుడై తదనుగుణంగా ఆచరించుము।

Verse 19

सत्यमेव परं ब्रह्म सत्यमेव परं तपः । सत्यमेव परं ज्ञानं सत्यमेव परं श्रुतम्

సత్యమే పరబ్రహ్మ, సత్యమే పరమ తపస్సు; సత్యమే పరమ జ్ఞానం, సత్యమే పరమ శ్రుతి (వేదోపదేశం)।

Verse 20

सत्येन वायु र्वहति सत्येन तपते रविः । सागरः सत्यवाक्येन मर्यादां न विलंघयेत्

సత్యమువలన వాయువు ప్రవహిస్తుంది, సత్యమువలన సూర్యుడు తపిస్తాడు. సత్యవాక్యబలంతో సముద్రం తన మర్యాదను అతిక్రమించదు.

Verse 21

तीर्थसेवा तपो दानं स्वाध्यायो गुरुसेवनम् । सर्वं सत्यविहीनस्य व्यर्थं संजायते यतः

తీర్థసేవ, తపస్సు, దానం, స్వాధ్యాయం, గురుసేవ—సత్యం లేనివానికి ఇవన్నీ నిశ్చయంగా వ్యర్థమవుతాయి.

Verse 22

सर्वे धर्मा धृताः पूर्वमेकत्राऽन्यत्र चाप्यृतम् । तुलायां कौतुकाद्देवैर्जातं तत्र ऋतं गुरु

పూర్వం సమస్త ధర్మాలను ఒకచోట ఉంచి, మరొకచోట ఋతాన్ని కూడా ఉంచారు. దేవతలు కుతూహలంతో తులలో తూచగా, అక్కడ ఋతమే భారంగా తేలింది.

Verse 23

तस्मात्सत्यं पुरस्कृत्य मां तारय महामते । एतत्ते परमं श्रेयस्तपसोऽपि भविष्यति

కాబట్టి సత్యాన్ని ముందుంచి, ఓ మహామతీ, నన్ను రక్షించు. ఇదే నీకు పరమ శ్రేయస్సు—తపస్సుకన్నా కూడా అధికం.

Verse 24

विदूरथ उवाच । कथं ते जायते मुक्तिर्वद मे प्रेत सत्वरम् । करोमि येन तत्कर्म यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ः

విదూరథుడు అన్నాడు—హే ప్రేతా, నీకు ముక్తి ఎలా కలుగుతుందో త్వరగా చెప్పు. అది కలిగించే కర్మ ఏదైతే, అది ఎంత కఠినమైనదైనా నేను చేస్తాను.

Verse 25

प्रेत उवाच । चमत्कारपुरे भूप श्रीक्षेत्रे हाटकेश्वरे । आस्ते पांसुभिराच्छन्नं कलेर्भीतं गयाशिरः

ప్రేతుడు పలికెను—ఓ రాజా! చమత్కారపురంలో, హాటకేశ్వరుని పవిత్ర క్షేత్రంలో, కలియుగభయంతో ధూళితో కప్పబడి గయాశిరస్సు అక్కడ ఉంది।

Verse 26

अधस्तात्प्लक्षवृक्षस्य दर्भस्थानैः समंततः । कालशाकैस्तथानेकैस्तिलैश्चारण्यसंभवैः

ప్లక్షవృక్షం క్రింద చుట్టూ దర్భగడ్డి మచ్చలు ఉన్నాయి; అలాగే అనేక కాలశాక మొక్కలు, అడవిలో పుట్టిన తిలలు కూడా అక్కడ ఉన్నాయి।

Verse 27

तत्र गत्वा तिलैस्तैस्त्वं तैः शाकैस्तैः कुशैस्तथा । श्राद्धं देहि द्रुतं येन मुक्तिः संजायते मम

అక్కడికి వెళ్లి ఆ తిలలతో, ఆ శాకాలతో, ఆ కుశగడ్డితో త్వరగా శ్రాద్ధం చేయుము; అప్పుడు నాకు ముక్తి కలుగును।

Verse 28

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स दीनस्य दयान्वितः । जगाम तत्र यत्राऽस्ते स वृक्षः प्लक्षसंज्ञकः

అతని మాటలు విని, దుఃఖితునిపై కరుణ కలిగి, ప్లక్షమనే ఆ వృక్షం ఉన్న చోటుకు అతడు వెళ్లెను।

Verse 29

दृष्ट्वा शाकांस्तिलांस्तांस्तु दर्भांस्तेन यथोदितान् । अखनत्तत्र देशे च जलार्थे लघु कूपिकाम्

అతడు చెప్పినట్లే శాకాలు, తిలలు, దర్భలను చూసి, నీటికోసం అదే చోట ఒక చిన్న బావిని తవ్వెను।

Verse 31

कृतमात्रे ततः श्राद्धे दिव्य रूपधरः पुमान् । विमानवरमारूढो विदूरथमथाऽब्रवीत्

శ్రాద్ధం పూర్తికాగానే ఒక పురుషుడు దివ్యరూపం ధరించి శ్రేష్ఠ విమానముపై అధిరోహించి, తరువాత విదూరథునితో పలికెను।

Verse 32

मुक्तोऽहं त्वत्प्रसादाच्च प्रेतत्वाद्दारुणाद्विभो । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदशालयम्

హే విభో! నీ ప్రసాదముచేత నేను భయంకరమైన ప్రేతత్వమునుండి విముక్తుడనయ్యాను. నీకు స్వస్తి కలుగుగాక; ఇప్పుడు నేను త్రిదశాలయమునకు వెళ్తాను।

Verse 33

सूत उवाच । ततः प्रभृति सा तत्र कूपिका ख्यातिमागता । पितॄणां पुष्टिदा नित्यं गयाशीर्षसमुद्भवा

సూతుడు పలికెను—అప్పటినుండి అక్కడి ఆ కూపిక ప్రసిద్ధి పొందెను; అది నిత్యం పితృదేవతలకు పుష్టినిచ్చేది, గయాశీర్షమునుండి ఉద్భవించిందని చెప్పబడును।

Verse 34

प्रेतपक्षस्य दर्शायां यस्तस्यां श्राद्धमाचरेत् । कालशाकेन विप्रेंद्रास्तथारण्योद्भवैस्तिलैः

హే విప్రేంద్రులారా! ప్రేతపక్ష దర్శా (అమావాస్య) తిథిన అక్కడ కాలశాకముతోను, అరణ్యములో పుట్టిన నువ్వులతోను శ్రాద్ధం ఆచరించువాడు—

Verse 35

कृंतितैश्च तथा दर्भैः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं कृतघ्नप्रेततीर्थतः

—మరియు విధిగా కత్తిరించిన దర్భలతో, సమ్యక్ శ్రద్ధతో యుక్తుడై, అతడు ‘కృతఘ్న-ప్రేత-తీర్థం’ నుండి సంపూర్ణ ఫలమును పొందును।

Verse 36

अग्निष्वात्ताः पितृगणास्तथा बर्हिषदश्च ये । तत्र संनिहिता नित्यमाज्यपाः सोमपास्तथा

అగ్నిష్వాత్తులైన పితృగణములు, అలాగే బర్హిషదులైన పితృలు; ఇంకా ఆజ్యపులు, సోమపులు కూడ—వారు అందరూ అక్కడ నిత్యము సన్నిహితులై ఉంటారు।

Verse 37

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत् । काले वा । यदि वाऽकाले पितॄणां तुष्टये सदा

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో అక్కడ శ్రాద్ధకర్మను ఆచరించాలి—కాలంలో అయినా, అకాలంలో అయినా—ఎందుకంటే దానివల్ల పితృదేవతలు సదా తృప్తి పొందుతారు।