Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

ये स्वपंति सुखं रात्रौ तेषां कायाग्निरिध्यते । आहारं प्रतिगृह्णाति ततः पुष्टिकरं परम्

Transliteration

ye svapaṃti sukhaṃ rātrau teṣāṃ kāyāgniridhyate | āhāraṃ pratigṛhṇāti tataḥ puṣṭikaraṃ param

Translation

రాత్రి సుఖంగా నిద్రించే వారి దేహాగ్ని సమ్యకంగా ప్రజ్వలిస్తుంది. అప్పుడు శరీరం ఆహారాన్ని యథావిధిగా గ్రహించి, దానివల్ల పరమ పుష్టికరమైన క్షేమం కలుగుతుంది।

Word by Word

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम (relative pronoun)

• स्वपन्ति: sleep
• स्वपन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्वप् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), बहुवचनम्

• सुखम्: comfortably, happily
• सुखम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय-प्रयोगः; क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), बहुवचनम्

• कायाग्निः: the bodily fire (digestive/physical heat)
• कायाग्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काय (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: कायस्य अग्निः); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• इध्यते: is kindled, blazes
• इध्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इन्ध् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is kindled)

• आहारम्: food
• आहारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• प्रतिगृह्णाति: accepts, takes in
• प्रतिगृह्णाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + ग्रह् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्

• ततः: thereupon, then
• ततः: Hetu/Sequence (Cause/sequence marker)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपादान/हेतु/क्रमबोधक-क्रियाविशेषणम् (thereupon/from that)

• पुष्टिकरम्: nourishing
• पुष्टिकरम्: Karma-visheshana (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुष्टि (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (पुष्टिं करोति इति); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (आहारस्य)

• परम्: supreme, excellent
• परम्: Karma-visheshana (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (आहारस्य)

Speaker

Unspecified narrator (contextual narration within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim rests peacefully at night near a tīrtha; a subtle inner flame (agni) glows within, and nourishing food is received with gratitude at dawn.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner peace supports bodily harmony; restful sleep strengthens digestion and well-being, reinforcing dharmic living as mind–body balance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it conveys a dharmic lifestyle principle linking calmness, sleep, digestion, and strength.