Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

तान्दृष्ट्वाऽभ्यागतान्ब्रह्मा मर्त्यधर्मसमाश्रितान् । प्रोवाच विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः

Transliteration

tāndṛṣṭvā'bhyāgatānbrahmā martyadharmasamāśritān | provāca vinayopetaḥ kṛtāṃjalipuṭaḥ sthitaḥ

Translation

వారిని వచ్చినట్లు చూచి బ్రహ్మ మానవధర్మానికి తగిన మర్యాదను ఆశ్రయించి, కృతాంజలిగా నిలిచి వినయంతో పలికెను।

Word by Word

• tān: them
• tān: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; ‘अभ्यागतान्’ इत्यस्य सह

• dṛṣṭvā: having seen
• dṛṣṭvā: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: dṛś (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• abhyāgatān: who had come/arrived
• abhyāgatān: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: abhi-√gam (धातु) → abhyāgata (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; ‘तान्’ इत्यस्य विशेषणम्

• brahmā: Brahmā
• brahmā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: brahman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• martyadharma-samāśritān: having adopted the conduct of mortals
• martyadharma-samāśritān: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: martya-dharma + sam-ā-√śri (धातु) → samāśrita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (मर्त्यानां धर्मः = मर्त्यधर्मः) + उपपद-समास/कृदन्त; भूतकृदन्त (क्त) ‘समाश्रित’; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; ‘तान्’ इत्यस्य विशेषणम्

• provāca: said; spoke forth
• provāca: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-√vac (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• vinaya-upetaḥ: endowed with humility
• vinaya-upetaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: vinaya + upa-√i (धातु) → upeta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (विनयेन उपेतः), भूतकृदन्त (क्त) ‘उपेत’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ब्रह्मणः विशेषणम्

• kṛta-aṃjali-puṭaḥ: with hands folded in reverence
• kṛta-aṃjali-puṭaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: kṛta (कृदन्त) + aṃjali + puṭa (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (कृतः अञ्जलिपुटः येन/यस्मिन्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ब्रह्मणः विशेषणम्

• sthitaḥ: standing
• sthitaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: sthā (धातु) → sthita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ‘स्थितः’ = standing/remaining

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brahmā rises or stands with hands folded, face softened in humility, addressing the arriving gods; the yajña pavilion glows behind him.

Characters & Entities

• Brahmā
• Devas
• Añjali
• Vinaya (humility)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the highest should embody vinaya: humility and reverence are marks of true spiritual authority.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it supports the chapter’s tīrtha-centered narrative setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

A conduct-based prescription: receive honored guests with humility and añjali, reflecting dharma.