Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3
Devanagari script
स्वेदात्समभवत्तोयं शीतलं तदजायत । पादाभ्यां निर्गतं तोयमत्र दृश्यमजायत
Transliteration
svedātsamabhavattoyaṃ śītalaṃ tadajāyata | pādābhyāṃ nirgataṃ toyamatra dṛśyamajāyata
Translation
ఆ చెమట నుండి నీరు పుట్టి అది శీతలమైంది; పాదాల నుండి వెలువడిన ఆ నీరు ఇక్కడ ప్రత్యక్షంగా దర్శనమైంది।
Word by Word
स्वेदात्from sweat
स्वेदात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootस्वेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative singular
समभवत्arose/came into being
समभवत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; 'came to be/arose'
तोयम्water
तोयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; here subject of समभवत्
शीतलम्cool
शीतलम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशीतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् तोयम्—'cool'
तत्that (water)
तत्:
Anuvartya (Referent/अनुवर्त्य)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; refers to the water
अजायतwas produced
अजायत:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्; 'was born/was produced'
पादाभ्याम्from/with (his) two feet
पादाभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; instrumental dual
निर्गतम्emerged/issued forth
निर्गतम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् + गम् (धातु) → निर्गत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त, past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् तोयम्—'gone out/emerged'
तोयम्water
तोयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; subject of अजायत (second clause)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
दृश्यम्visible
दृश्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदृश्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् तोयम्—'visible/seen'
अजायतwas produced/appeared
अजायत:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्
Speaker
Sūta (continuing narration)
Tirtha Mahatmya
Type: kund
Visual Art Cues
Scene: Beads of sweat transform into a small, luminous stream; from the feet, clear cool water begins to flow and becomes visible as a nascent spring at the spot.
Characters & Entities
D
Dhārā (implied sacred water/stream)FAQs
The sacred can manifest through the embodied lives of ṛṣis; purity becomes tangible as tīrtha-water.
Dhārā tīrtha—presented as a visible, cool water-source arising at the site.
None directly; the verse establishes the tīrtha’s miraculous origin, grounding later bathing merits.