Adhyaya 169

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कस्मात्सा तुष्टिदा प्रोक्ता नागराणां विशेषतः । धारानामेति विख्याता कस्मात्सा धरणीतले

ఋషులు పలికిరి—నాగరులకు విశేషంగా ఆమెను ‘తుష్టిదా’ (సంతృప్తినిచ్చేది) అని ఎందుకు అన్నారు? అలాగే భూమిపై ఆమె ‘ధారా’ అనే పేరుతో ఎందుకు ప్రసిద్ధి చెందింది?

Verse 2

सूत उवाच । चमत्कारपुरे पूर्वं धारानामेति विश्रुता । आसीत्तपस्विनी साध्वी नागरी ब्राह्मणोत्तमा । तस्याः सख्यमरुन्धत्या आसीत्पूर्वं सुमेधया

సూతుడు పలికెను—పూర్వం చమత్కారపురంలో ‘ధారా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందిన నాగరీ బ్రాహ్మణోత్తమ, సాధ్వీ తపస్విని ఉండెను. ఆమెకు పూర్వకాలంలో సుమేధావతి అరుంధతితో స్నేహం ఉండెను.

Verse 3

अरुन्धती यदा प्राप्ता चमत्कारपुरे शुभे । स्नानार्थं शंखतीर्थं तु वसिष्ठेन समागता

అరుంధతి శుభమైన చమత్కారపురానికి వచ్చినప్పుడు, స్నానార్థం వసిష్ఠునితో కలిసి శంఖతీర్థానికి వచ్చింది.

Verse 4

तया दृष्टाथ सा तत्र अंगुष्ठाग्रेण संस्थिता । वायुभक्षा निराहारा दिव्येन वपुषान्विता

అప్పుడు ఆమె ఆమెను అక్కడ చూచెను—ఆమె బొటనవేలు అగ్రభాగంపై నిలిచి, వాయువునే ఆహారముగా చేసుకొని, నిరాహారిణిగా, దివ్య తేజోమయ శరీరముతో యుక్తగా ఉండెను.

Verse 5

तया पृष्टा च सा साध्वी का त्वं कस्य सुता शुभे । किमर्थं तु स्थिता चोग्रे तपसि ब्रूहि मे शुभे

ఆమె అడిగినప్పుడు ఆ సాధ్వి పలికెను—“హే శుభే, నీవెవరు, ఎవరి కుమార్తెవు? ఏ కారణముచేత ఈ ఘోర తపస్సులో స్థితమై ఉన్నావు? నాకు చెప్పు, హే కల్యాణీ।”

Verse 6

धारोवाच । देवशर्माख्यविप्रस्य सुताहं नागरस्य च । बालत्वे वर्तमानाया वैधव्यं मे व्यवस्थितम्

ధారా చెప్పెను—“నేను దేవశర్మ అనే నాగర బ్రాహ్మణుని కుమార్తెను. బాల్యములోనే నాకు వైధవ్యం విధిగా ఏర్పడింది.”

Verse 7

शंखतीर्थस्य माहात्म्यं श्रुत्वा शंखेश्वरस्य च । ततोऽहं संस्थिता ह्यत्र तस्यैवाराधने स्थिता

“శంఖతీర్థ మహిమను, శంఖేశ్వరుని మహాత్మ్యమును విని నేను ఇక్కడ స్థిరపడితిని; ఆయన ఆరాధనలోనే నిత్యం స్థితమై ఉన్నాను।”

Verse 8

अरुन्धत्युवाच । तवोपरि महान्स्नेहो दर्शनात्ते व्यवस्थितः । तस्मादागच्छ गच्छावो ममाश्रमपदं शुभम्

అరుంధతి చెప్పెను—“నిన్ను దర్శించిన వెంటనే నీపై నాకు మహాస్నేహము కలిగింది. కాబట్టి రా, మనము నా శుభ ఆశ్రమస్థానమునకు పోదాం।”

Verse 9

सरस्वत्या स्तटे शुभ्रे सर्वपातकनाशने । शास्त्रगोष्ठीरता नित्यं तत्र तिष्ठ मया सह

సర్వపాపనాశినీ అయిన సరస్వతీ దేవి శుభ్రమైన తీరంలో, నాతో కలిసి అక్కడే నివసించు; నిత్యం శాస్త్రగోష్ఠులలో ఆనందించు।

Verse 10

ततः संप्रस्थिता सा तु तया सार्धं तपस्विनी । अनुज्ञाता स्वपित्रा तु जनन्या बांधवैस्तथा

అనంతరం ఆ తపస్విని ఆమెతో కలిసి ప్రయాణమైంది; తన తండ్రి, తల్లి మరియు బంధువుల అనుమతి పొందిన తరువాత।

Verse 11

तस्याः सख्यं चिरं कालं तया सह बभूव ह । कस्यचित्त्वथ कालस्य सा शक्तिस्तत्र चागता

ఆమెతో ఆమె స్నేహం దీర్ఘకాలం నిలిచింది. తరువాత కొంత కాలం గడిచినపుడు ఆ శక్తి కూడా అక్కడికి వచ్చింది.

Verse 12

विश्वामित्रेण संसृष्टा वसिष्ठस्य वधाय च । सा स्तंभिता वसिष्ठेन कृता देवीस्वरूपिणी । संपूज्या देवमर्त्यानां सर्वरक्षाप्रदा शुभा

విశ్వామిత్రునితో కలిసి వసిష్ఠుని వధించుటకు ప్రవృత్తమైన ఆమె, వసిష్ఠునిచే స్థంభింపబడి దేవీ-స్వరూపిణిగా చేయబడింది—దేవమానవులందరికీ పూజ్య, శుభకర, సర్వరక్షాప్రదాయిని।

Verse 13

ततस्तु धारया तस्याः कैलासशिखरोपमः । प्रासादो निर्मितो विप्रा नानारत्नविचित्रितः

అనంతరం ధారా ఆమె కొరకు కైలాస శిఖరంలాంటి ఒక ప్రాసాదాన్ని నిర్మించింది; ఓ విప్రులారా, అది నానావిధ రత్నాలతో విచిత్రంగా అలంకరించబడింది।

Verse 14

चकाराथ ततः स्तोत्रं तस्याः सा च तपस्विनी

అనంతరం ఆ తపస్విని స్త్రీ ఆమెను స్తుతించుటకు ఒక స్తోత్రాన్ని రచించింది।

Verse 15

नमस्ते परमे ब्राह्मि धारयोगे नमोनमः । अर्धमात्रे परे शून्ये तस्यार्धार्धे नमोस्तु ते

ఓ పరమ బ్రాహ్మీ! నీకు నమస్కారం; ధారణయోగరూపిణీ! నీకు పునఃపునః నమస్కారం. పరాత్పర అర్ధమాత్ర, పరమ శూన్య, మరియు ‘అర్ధమునకూ అర్ధ’మైన సూక్ష్మస్వరూపిణీ! నీకు నమోఽస్తు।

Verse 16

नमस्ते जगदाधारे नमस्ते भूतधारिणि । नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते कांचनद्युते

ఓ జగదాధారిణీ! నీకు నమస్కారం; ఓ సమస్త భూతాలను ధారించే దేవీ! నీకు నమస్కారం. ఓ పద్మపత్రనేత్రి! నీకు నమస్కారం; ఓ కాంచనద్యుతి కలిగినదేవీ! నీకు నమస్కారం।

Verse 17

नमस्ते सिंहयानाढ्ये नमस्तेऽस्तुमहाभुजे । नमस्ते देवताभीष्टे नमस्ते दैत्यसूदिनि

ఓ సింహవాహనశోభితా! నీకు నమస్కారం; ఓ మహాభుజా! నీకు నమోఽస్తు. ఓ దేవతలకు అభీష్టదాయినీ! నీకు నమస్కారం; ఓ దైత్యసూదినీ! నీకు నమస్కారం।

Verse 18

नमस्ते महिषाक्रांतशरीरच्छिन्नमस्तके । नमस्ते विंध्यनिरते सुरामांसबलिप्रिये

ఓ మహిషాసురుని నలిపి అతని శిరస్సును ఛేదించిన దేవీ! నీకు నమస్కారం. ఓ వింధ్యనివాసినీ, సురా-మాంస-బలితో ప్రీతిచెందే దేవీ! నీకు నమస్కారం।

Verse 19

त्वं लक्ष्मीस्त्वं शची गौरी त्वं सिद्धिस्त्वं विभावरी । त्वं स्वाहा त्वं स्वधा तुष्टिस्त्वं पुष्टिस्त्वं सुरेश्वरी

నీవే లక్ష్మి, నీవే శచీ, నీవే గౌరీ. నీవే సిద్ధి, నీవే రాత్రిస్వరూపిణి. నీవే స్వాహా, నీవే స్వధా; నీవే తుష్టి, నీవే పుష్టి; నీవే దేవాధీశ్వరి.

Verse 20

शक्तिरूपासि देवि त्वं सृष्टिसंहारका रिणी । त्वयि दृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

హే దేవీ, నీవు శక్తిస్వరూపిణి—సృష్టి సంహారకారిణి. నీలోనే ఈ సమస్త త్రిలోకము, చరాచరములతో సహా, దర్శనమౌతుంది.

Verse 21

यथा तिलेस्थितं तैलं दधिसंस्थं यथा घृतम् । हविर्भुजश्च काष्ठस्थः सुगुप्तं लभ्यते न हि

నువ్వులలో నూనె దాగి ఉన్నట్లుగా, పెరుగులో నెయ్యి ఉన్నట్లుగా; అలాగే హవిర్భోజి అగ్ని కట్టెలలో సుగుప్తంగా నివసిస్తుంది—అట్లే గాఢంగా దాగినది వెలికి తీయకపోతే లభించదు.

Verse 22

तथा त्वमपि देवेशि सर्वगापि न लक्ष्यसे

అలాగే, హే దేవేశీ, నీవు సర్వత్ర వ్యాపించి ఉన్నా సులభంగా లక్ష్యమవ్వవు.

Verse 23

सूत उवाच । एतेन स्तोत्रमुख्येन स्मृता सा परमेश्वरी । बहूनि वर्ष पूगानि पूजयंत्या दिनेदिने

సూతుడు పలికెను—ఈ ప్రధాన స్తోత్రముచేత ఆ పరమేశ్వరి స్మరింపబడెను; ఆమెను దినదినము పూజించుచుండగా అనేక సంవత్సరసమూహములు గడిచెను.

Verse 24

कस्यचित्त्वथ कालस्य चैत्रशुक्लाष्टमी सिता । तस्मिन्नहनि देवी सा नद्यां संस्नाप्य पूजिता

తర్వాత ఒక సమయంలో చైత్ర శుక్ల అష్టమి శుభతిథినాడు, ఆ దేవిని నదిలో స్నానమాచరింపజేసి అదే దినమున విధివిధానంగా పూజించారు।

Verse 25

बलि पूजां ततो दत्त्वा स्तोत्रेणानेन च स्तुता । ततः प्रत्यक्षतां गत्वा तामुवाच तपस्विनीम्

అనంతరం బలి అర్పించి పూజ నిర్వహించి, ఈ స్తోత్రంతో దేవిని స్తుతించింది. అప్పుడు దేవి ప్రత్యక్షమై ఆ తపస్వినితో పలికింది।

Verse 26

पुत्रि तुष्टास्मि भद्रं ते स्तोत्रेणानेन चानघे । वरं वरय भद्रं ते तव दास्यामि वांछितम्

“కుమార్తె, ఈ స్తోత్రంతో నేను సంతోషించితిని; నీకు మంగళం కలుగుగాక, ఓ నిర్దోషిణీ. వరం కోరుకో; నీకు మంగళం కలుగుగాక—నీకు కావలసినదాన్ని నేను ప్రసాదిస్తాను।”

Verse 27

धारोवाच । यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम । तन्मे नाम तवाप्यस्तु प्रासादेऽत्र हि केवलम्

ధారా చెప్పింది—“ఓ దేవీ, నాపై నీవు ప్రసన్నమైతే, నాకు వరం ఇవ్వదలచితే, ఈ ఆలయంలో మాత్రమే నా నామమూ నీ నామంతో కలిసి ఉండుగాక।”

Verse 28

अपरं नागरो योऽत्र त्वस्मिन्नहनि संस्थिते । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा तव दत्त्वा फलत्रयम्

“ఇంకా: ఇక్కడి నాగర నివాసుల్లో ఎవరు ఈ దినమే ఇక్కడికి వచ్చి నిలిచి—మూడు ప్రదక్షిణలు చేసి, నీకు మూడు ఫలాలు సమర్పించి—”

Verse 29

स्तोत्रेणानेन भवतीं स्तुत्वा च कुरुते नतिम् । तस्य संवत्सरं यावद्रोगो रक्ष्यस्त्वयाऽखिलः

ఈ స్తోత్రంతో నిన్ను స్తుతించి భక్తితో నమస్కరించువానికి, ఒక సంవత్సరం పాటు నీవు సమస్త రోగాలను దూరం చేయవలెను।

Verse 30

या च वंध्या भवेन्नारी सा भूयात्पुत्रसंयुता । दुर्भगा च ससौभाग्या कुरूपा रूपसंभवा । रोगिणी रोगनिर्मुक्ता सर्वसौख्यसमन्विता

వంధ్య అయిన స్త్రీ పుత్రవతిగా అవుతుంది; దుర్భాగ్యురాలు సౌభాగ్యవతిగా మారుతుంది; కురూపురాలు రూపవతిగా అవుతుంది; రోగిణి రోగముక్తై సమస్త సుఖాలతో సమన్వితమవుతుంది।

Verse 31

देव्युवाच । अहं धारेति विख्याता प्रासादेऽत्र त्वया कृते । भविष्यामि न सन्देहस्तव कीर्तिकृते सदा

దేవి పలికెను—నీవు నిర్మించిన ఈ ప్రాసాదంలో నేను ‘ధారా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందుదును; నీ కీర్తి నిమిత్తం సదా—సందేహం లేదు।

Verse 32

अत्र यो नागरो भक्त्या समागत्य तपस्विनि । प्रदक्षिणात्रयं कुर्याद्दत्त्वा मम फलत्रयम्

హే తపస్విని! ఇక్కడ ఏ నాగర నివాసి భక్తితో వచ్చి మూడు ప్రదక్షిణలు చేసి, నాకు మూడు ఫలాలు సమర్పిస్తే—

Verse 33

सोऽपि संवत्सरं यावद्भविता रोगवर्जितः । एवमुक्ता तु सा देवीततश्चादर्शनं गता

అతడును ఒక సంవత్సరం పాటు రోగరహితుడై ఉండును. ఇలా చెప్పి ఆ దేవి తదుపరి అంతర్ధానమైంది.

Verse 34

धारापि संस्थिता तत्र अरुन्धत्या समन्विता । अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तस्याश्चापि समीपगा

ధార కూడా అక్కడ అరుంధతితో కూడి స్థిరంగా నిలిచింది. నేటికీ ఆమె ఆకాశంలో దర్శనమిస్తుంది; ఆమె సమీపంలో అరుంధతీ కూడా కనిపిస్తుంది.

Verse 35

एतद्धारोद्भवं योऽत्र वृत्तांतं कीर्तयिष्यति । शृणुयाद्वा द्विजश्रेष्ठा मुच्येत्पापाद्दिनोद्भवात्

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! ఇక్కడ ధారా ఉద్భవ వృత్తాంతాన్ని ఎవడు కీర్తిస్తాడో, లేదా వినుతాడో, అతడు ప్రతిదినం పుట్టే పాపాల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 36

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठनीयं विशेषतः । श्रोतव्यं च प्रभक्त्येदं नागरैश्च विशेषतः

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో దీనిని విశేషంగా పఠించాలి; అలాగే భక్తిశ్రద్ధతో వినాలి—ప్రత్యేకించి నాగర ప్రాంతవాసులు.

Verse 169

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धारानामोत्पत्तिवृत्तांत धारादेवीमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘ధారానామోత్పత్తి వృత్తాంతం మరియు ధారాదేవీ మహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే నూట అరవై తొమ్మిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.