Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

Devanagari script

विश्वामित्रप्रयुक्तेयं शक्तिर्मम वधाय च । कृत्या रूपा सुमंत्रैश्च सामवेदसमुद्भवैः

Transliteration

viśvāmitraprayukteyaṃ śaktirmama vadhāya ca | kṛtyā rūpā sumaṃtraiśca sāmavedasamudbhavaiḥ

Translation

ఈ శక్తిని విశ్వామిత్రుడు నా వధకై ప్రయోగించాడు; సామవేదజన్యమైన బలమైన మంత్రాలతో నిర్మితమైన కృత్యా-రూపమిది।

Word by Word

• विश्वामित्रप्रयुक्ता: employed by Viśvāmitra
• विश्वामित्रप्रयुक्ता: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक) + प्रयुक्त (प्रातिपदिक; प्र + √युज् + त)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (विश्वामित्रेण प्रयुक्ता)

• इयम्: this
• इयम्: Visheshana (Determiner/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• शक्तिः: power/weapon-force
• शक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• मम: of me/my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• वधाय: for (my) killing
• वधाय: Sampradana (Purpose/Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (4th/Dative), एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• कृत्या: a magical creation (kṛtyā)
• कृत्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृत्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अभिचार-देवी/कर्मकृत्या (sorcery-entity)

• रूपा: having the form (of)
• रूपा: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (कृत्या)

• सु: well/very
• सु: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सु (अव्यय/उपसर्गसदृश)
• Form: अव्यय (intensifier: ‘good/very’)

• मन्त्रैः: by mantras
• मन्त्रैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• सामवेदसमुद्भवैः: arisen from the Sāmaveda
• सामवेदसमुद्भवैः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सामवेद (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक; सम् + उद् + √भू + अच्)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (सामवेदात् समुद्भवाः) ; विशेषणम् (मन्त्रैः)

Speaker

Vasiṣṭha (deduced from immediate context of recognition and later direct speech)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vasiṣṭha-āśrama (as narrative locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vasiṣṭha identifies the fiery entity as a kṛtyā—an embodied hostile rite—sent by Viśvāmitra; the air vibrates with Sāmavedic tonal power turned dark.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Vasiṣṭha (speaker)
• Sāmaveda
• Kṛtyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual power used for harm becomes a test of dharma; the righteous recognize hostility yet respond with higher restraint and wisdom.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of a tīrtha-mahātmya chapter, but this line itself focuses on the Vasiṣṭha–Viśvāmitra episode rather than naming a site.

What ritualistic prescription is mentioned?

No public ritual is prescribed; the verse references mantra-application from the Sāmaveda in a protective/hostile magical context.