Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

अपि त्रैलोक्यराज्यं ते वस्तुष्वन्येषु का कथा । तस्माद्गच्छ सुरश्रेष्ठ स्वराज्यं परिपालय

Transliteration

api trailokyarājyaṃ te vastuṣvanyeṣu kā kathā | tasmādgaccha suraśreṣṭha svarājyaṃ paripālaya

Translation

నాకు త్రిలోకాధిపత్యమూ ఇష్టముకాదు; మరి ఇతర విషయాల మాటేమిటి? కనుక, ఓ సురశ్రేష్ఠా, నీవు వెళ్లి నీ స్వరాజ్యాన్ని పాలించు।

Word by Word

• अपि: even; also
• अपि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), अर्थेऽपि—अपि/even, also

• त्रैलोक्यराज्यम्: the sovereignty of the three worlds
• त्रैलोक्यराज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समास (त्रैलोक्यस्य राज्यं)

• ते: your
• ते: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम (2nd person)

• वस्तुषु: in/among things
• वस्तुषु: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वस्तु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन

• अन्येषु: other
• अन्येषु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (वस्तुषु)

• का: what
• का: Visheshana (Interrogative qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक-विशेषण (कथा)

• कथा: talk; mention
• कथा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/विषय), एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इति अव्ययीभावप्रायः; हेतौ/तस्मात् = therefore (ablatival adverb)

• गच्छ: go
• गच्छ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सुरश्रेष्ठ: O best of gods
• सुरश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (सुराणां श्रेष्ठः)

• स्वराज्यम्: your own kingdom
• स्वराज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (स्वं राज्यं)

• परिपालय: protect; govern
• परिपालय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + पाल् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः परि

Speaker

Viśvāmitra

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: An ascetic-king (Viśvāmitra) stands firm, rejecting Indra’s offer of dominion; Indra, adorned and radiant, is respectfully dismissed as the ascetic’s gaze remains inward.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Indra (Suraśreṣṭha)
• Trailokya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vairāgya is perfected when even cosmic power is seen as insignificant compared to spiritual realization and dharmic attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it supports the māhātmya’s moral-theological message.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse emphasizes renunciation and hierarchy of values rather than ritual procedure.