Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

प्रायश्चित्तं प्रदास्यामश्चित्तस्य हृदयंगमम् । अन्ये च ब्राह्मणाः प्रोचुः केचिन्मध्यस्थवृत्तयः

Transliteration

prāyaścittaṃ pradāsyāmaścittasya hṛdayaṃgamam | anye ca brāhmaṇāḥ procuḥ kecinmadhyasthavṛttayaḥ

Translation

“హృదయాన్ని తాకి చిత్తాన్ని శుద్ధిచేసే ప్రాయశ్చిత్తాన్ని మేము విధిస్తాము.” ఇతర బ్రాహ్మణులూ పలికారు; కొందరు మధ్యస్థ, సమభావులు.

Word by Word

• प्रायश्चित्तम्: expiation, penance
• प्रायश्चित्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रायश्चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (प्रायः + चित्तम्; प्रायः=दोष/अपराध-सम्बन्धे)

• प्रदास्यामः: we shall give
• प्रदास्यामः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन; परस्मैपद

• चित्तस्य: of the mind
• चित्तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• हृदयंगमम्: heart-pleasing; going to the heart
• हृदयंगमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृदय + गम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (प्रायश्चित्तम्); समासः—तत्पुरुषः (हृदयम् गच्छति इति)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• प्रोचुः: declared, said
• प्रोचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अनिश्चित-सर्वनाम; प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (पुंलिङ्गे प्रयुक्तम्)

• मध्यस्थवृत्तयः: those of neutral disposition
• मध्यस्थवृत्तयः: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्यस्थ + वृत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (मध्यस्थस्य वृत्तिः/वृत्तयः)

Speaker

Brāhmaṇas (contextual; deliberative counsel)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puṣpāditya (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A deliberative circle of brāhmaṇas: some assertive, some calm and impartial, as they craft an atonement meant to reform the heart; a quiet sacred ambience with ritual implements nearby.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True atonement is not merely formal—it should transform the heart and mind.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within a Tīrthamāhātmya context of Nāgara Khaṇḍa, but this line itself does not name a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

A general promise to prescribe prāyaścitta (atonement); details appear in subsequent verses.