Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

ततस्तं प्रार्थयामास गत्वा भोज्यं च स द्विजाः । तेनापि स द्विजः प्रोक्तस्तदासौ द्विजसत्तमाः

Transliteration

tatastaṃ prārthayāmāsa gatvā bhojyaṃ ca sa dvijāḥ | tenāpi sa dvijaḥ proktastadāsau dvijasattamāḥ

Translation

అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు అతని వద్దకు వెళ్లి భోజనం కోరాడు. అప్పుడు ఆ గృహస్థుడు కూడా, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ఆ బ్రాహ్మణునితో ఈ మాటలు పలికాడు.

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/अनन्तरार्थक (then/thereafter)

• तम्: him
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम

• प्रार्थयामास: begged/entreated
• प्रार्थयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-अर्थय् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु) → गत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप (gerund/absolutive)

• भोज्यम्: food (to be eaten)
• भोज्यम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोज्य (प्रातिपदिक; √भुज् से)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• द्विजान्: the Brahmins (twice-born)
• द्विजान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

• तेन: by him/with that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• द्विजः: the Brahmin
• द्विजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• प्रोक्तः: was told/was addressed
• प्रोक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्तः (said/spoken)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then/at that time)

• असौ: that person (he)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम (deictic: 'that man')

• द्विजसत्तमाः: O best of Brahmins
• द्विजसत्तमाः: Sambodhana/Address (Vocative-like address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां सत्तमाः)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: A brāhmaṇa-pilgrim approaches a householder and respectfully asks for food; the host turns to speak, beginning to lay down conditions.

Characters & Entities

• Puṣpa
• Maṇibhadra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A pilgrim’s need invites the householder’s dharma of hospitality, framed through direct dialogue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode occurs within a tīrtha-māhātmya chapter; this verse itself does not specify the site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Requesting and granting bhojana (food) as a form of charity/hospitality.