Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

त्वया नाथेन मे ब्रह्मन्संस्थितेनाऽपि शत्रुभिः । बलाच्च यद्धृतं राज्यं मन्द भाग्यस्य सांप्रतम्

Transliteration

tvayā nāthena me brahmansaṃsthitenā'pi śatrubhiḥ | balācca yaddhṛtaṃ rājyaṃ manda bhāgyasya sāṃpratam

Translation

హే బ్రాహ్మణా! మీరు నా నాథుడై రక్షకుడై ఉన్నప్పటికీ శత్రువులు బలవంతంగా నా రాజ్యాన్ని అపహరించారు. ప్రస్తుతం నా భాగ్యం అతి మాంద్యంగా ఉంది.

Word by Word

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Masculine/Feminine/Neuter (pronoun)

• नाथेन: by (my) lord/protector
• नाथेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन (enclitic)

• ब्रह्मन्: O Brahmin (sage)
• ब्रह्मन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• संस्थितेन: being present/standing (by you who are present)
• संस्थितेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: संस्थित (स्था √स्था धातु; क्त-प्रत्यय, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• अपि: even/although
• अपि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• शत्रुभिः: by enemies
• शत्रुभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• बलात्: by force
• बलात्: Hetu/Apadana (Cause/Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (ablatival: 'by force')

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (relative pronoun; agrees with 'राज्यम्')

• हृतम्: taken away
• हृतम्: Karma (Object complement/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हृत (हृ √हृ धातु; क्त-प्रत्यय, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मन्द: poor/weak
• मन्द: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifies 'भाग्यस्य' implied possessor)

• भाग्यस्य: of (my) fortune
• भाग्यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• साम्प्रतम्: now/at present
• साम्प्रतम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रतम् (अव्यय/प्रातिपदिक-नपुंसक)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

Speaker

Suratha (addressing Vasiṣṭha)

Visual Art Cues

Scene: A dispossessed king, unarmed and humbled, speaks to a seated brahmarṣi (Vasiṣṭha), hands folded, with a faint suggestion of a lost palace in the distance and looming hostile banners.

Characters & Entities

• Suratha
• Vasiṣṭha (implied)
• Śatrus (enemies)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly power is unstable; dharmic recourse through guru-guidance and devotion is the Purāṇic response to misfortune.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it is part of a larger tīrtha-mahātmya narrative arc.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this line; it introduces the problem that a subsequent rite, vow, or pilgrimage typically resolves.