Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 17

Devanagari script

वृंदारिकाश्रुपूर्णाक्षी तस्य पृष्ठानुगा ययौ । स्मरदूती च तत्पृष्ठे मां प्रतीक्षेति वादिनी

Transliteration

vṛṃdārikāśrupūrṇākṣī tasya pṛṣṭhānugā yayau | smaradūtī ca tatpṛṣṭhe māṃ pratīkṣeti vādinī

Translation

కన్నీళ్లతో నిండిన నేత్రాలైన వృందారిక ఆయన వెనుకనే అనుసరించి వెళ్లెను। స్మరదూతీ కూడా వెనుకనుండి ‘నన్ను వేచిచూడండి’ అని పలుకుతూ వచ్చెను॥

Word by Word

• वृंदारिकाश्रुपूर्णाक्षी: she whose eyes were full of tears (like jasmine/abundant tears)
• वृंदारिकाश्रुपूर्णाक्षी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वृंदारिका + अश्रु + पूर्ण + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्या अक्षिणी वृंदारिक-अश्रुभिः पूर्णे)

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन; सर्वनाम

• पृष्ठानुगा: following behind
• पृष्ठानुगा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पृष्ठ + अनुग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषण; तत्पुरुषः (पृष्ठम् अनुगच्छति इति)

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• स्मरदूती: Cupid's messenger (female)
• स्मरदूती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्मर + दूती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; तत्पुरुषः (स्मरस्य दूती)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• तत्पृष्ठे: behind him
• तत्पृष्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन; तत्पुरुषः (तस्य पृष्ठे)

• माम्: me
• माम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; सर्वनाम

• प्रतीक्ष: wait (for)
• प्रतीक्ष: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: प्रति + ईक्ष् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)

• वादिनी: speaking/saying
• वादिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वद् (धातु) + णिनि (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; णिनि-प्रत्ययान्त-कर्तृवाचक (speaker)

Speaker

Unspecified narrator

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vṛṃdārikā follows Hari with tear-filled eyes; Smaradūtī follows behind calling, ‘Wait for me!’—a moving procession into the eerie forest.

Characters & Entities

• Vṛṃdārikā
• Smaradūtī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual travel often involves emotional trials; steadfast following of dharmic guidance is portrayed as a virtue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it continues the journey narrative within the tīrtha context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.