Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

अथोवाच प्रमुग्धा सा मायया जगदीशितुः । कस्त्वं कारुण्यजलधिर्येनाहमिह रक्षिता

Transliteration

athovāca pramugdhā sā māyayā jagadīśituḥ | kastvaṃ kāruṇyajaladhiryenāhamiha rakṣitā

Translation

అప్పుడు జగదీశ్వరుని మాయచేత విస్మితమైన ఆమె పలికెను—“కరుణాసముద్రుడా, నీవెవరు? ఎవరి వల్ల నేను ఇక్కడ రక్షింపబడితిని?”

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; धातु: वच्

• प्रमुग्धा: bewildered; astonished
• प्रमुग्धा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रमुग्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मुह्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; भूतकृदन्त

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; सर्वनाम

• मायया: by illusion; by magic
• मायया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया (Instr. 3), एकवचन

• जगत्-ईशितुः: of the Lord of the world
• जगत्-ईशितुः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + ईशितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), षष्ठी (Gen. 6), एकवचन; तत्पुरुषः (जगतः ईशिता)

• कः: who?
• कः: Predicate complement (विधेय)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta/Addressed (कर्ता/सम्बोधनार्थ)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; सर्वनाम

• कारुण्य-जलधिः: an ocean of compassion
• कारुण्य-जलधिः: Predicate complement (विधेय)
• Type: Noun
• Root: कारुण्य (प्रातिपदिक) + जलधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; कर्मधारयः (कारुण्यरूपः जलधिः)

• येन: by whom
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instr. 3), एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग (speaker), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; सर्वनाम

• इह: here
• इह: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• रक्षिता: protected; saved
• रक्षिता: Predicate complement (विधेय)
• Type: Verb
• Root: रक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √रक्ष्)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; ‘protected’ (predicate)

Speaker

Vṛndārikā (the rescued maiden)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vṛndārikā, still trembling yet radiant, folds hands in añjali, eyes wide with wonder. Before her stands the Lord, calm and compassionate, the forest softened by a newly peaceful light.

Characters & Entities

• Jagadīśa (Lord of the world)
• Mādhava/Hari (implied)
• Vṛndārikā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Recognition of grace (anugraha) is the beginning of devotion: the protected soul turns toward the Protector with reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; the line contributes to the devotional tone within the tīrtha-māhātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.