Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

अहं तपश्चरिष्यामि पुत्रार्थं द्विजसत्तम । अनुज्ञां देहि मे येन तोषयामि महेश्वरम् । पुत्रो येन भवेन्मह्यं वंशवृद्धिकरः परः

Transliteration

ahaṃ tapaścariṣyāmi putrārthaṃ dvijasattama | anujñāṃ dehi me yena toṣayāmi maheśvaram | putro yena bhavenmahyaṃ vaṃśavṛddhikaraḥ paraḥ

Translation

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! పుత్రప్రాప్తి కోసం నేను తపస్సు చేస్తాను. నాకు అనుమతి ఇవ్వండి, దానివల్ల నేను మహేశ్వరుణ్ణి ప్రసన్నం చేయగలను; ఆయన కృపతో నా వంశవృద్ధి చేసే ఉత్తమ పుత్రుడు నాకు జన్మించుగాక.

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुष-सूचक; एकवचन; प्रथमा (Nominative, Singular)

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (Accusative, Singular)

• चरिष्यामि: I will perform/practise
• चरिष्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future); उत्तमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• पुत्रार्थम्: for the sake of a son
• पुत्रार्थम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पुत्रस्य अर्थः); पुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (Accusative, Singular); प्रयोजनार्थे (purpose)

• द्विजसत्तम: O best of the twice-born
• द्विजसत्तम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग; एकवचन; सम्बोधन (Vocative, Singular)

• अनुज्ञाम्: permission
• अनुज्ञाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनुज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (Accusative, Singular)

• देहि: give
• देहि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• मे: to me / my
• मे: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचन; चतुर्थी/षष्ठी (Dative/Genitive, Singular)

• येन: by which / with which
• येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुं/नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; तृतीया (Instrumental, Singular)

• तोषयामि: I please / I will satisfy
• तोषयामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); उत्तमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: to cause to be pleased)

• महेश्वरम्: Maheshvara (Śiva)
• महेश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (Accusative, Singular)

• पुत्रः: a son
• पुत्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (Nominative, Singular)

• येन: by which
• येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुं/नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; तृतीया (Instrumental, Singular)

• भवेत्: may be / may happen
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचन; चतुर्थी (Dative, Singular)

• वंशवृद्धिकरः: one who increases the lineage
• वंशवृद्धिकरः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वंश (प्रातिपदिक) + वृद्धि (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वंशस्य वृद्धिं करोति इति); पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (Nominative, Singular)

• परः: excellent, supreme
• परः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (Nominative, Singular)

Speaker

Piṅgalā (implied by context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devoted woman addresses a venerable sage (dvijasattama), hands folded, declaring her intent to perform austerities for a son and requesting permission to worship Mahādeva.

Characters & Entities

• Piṅgalā
• Maheśvara (Śiva)
• Vyāsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere tapas directed to Śiva, undertaken with permission and humility, is presented as a dharmic means to fulfill righteous desires.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site-name appears in this verse; the larger Tīrthamāhātmya context implies a sacred field (kṣetra) where Śiva is pleased.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) to please Maheśvara is stated; details of the practice are given in subsequent verses.