Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

धिग्धिक्पापसमाचारे कौमार्यं दूषितं त्वया । लांछनं च समानीतं मम लोकत्रयेऽपि च

Transliteration

dhigdhikpāpasamācāre kaumāryaṃ dūṣitaṃ tvayā | lāṃchanaṃ ca samānītaṃ mama lokatraye'pi ca

Translation

ధిగ్ధిగ్, పాపాచారిణీ! నీవు నా కౌమార్యాన్ని కలుషితం చేశావు; నా మీద మచ్చ తెచ్చావు—త్రిలోకాలలోనూ।

Word by Word

• धिग्: shame!
• धिग्: Sambandha (Exclamation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: धिग् (अव्यय)
• Form: अव्यय; निन्दार्थक उद्गार (interjection of censure)

• धिक्: shame!
• धिक्: Sambandha (Exclamation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: धिक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; निन्दार्थक उद्गार (interjection of censure)

• पापसमाचारे: in/with sinful conduct (O one of sinful conduct)
• पापसमाचारे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + समाचार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular); कर्मधारय/तत्पुरुषभावः—‘पापः समाचारः’ (sinful conduct)

• कौमार्यम्: maidenhood, virginity
• कौमार्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कौमार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम् (Accusative singular)

• दूषितम्: defiled, corrupted
• दूषितम्: Karma (Object state/कर्म)
• Type: Verb
• Root: दूष् (धातु)
• Form: क्त (भूतकर्मणि कृदन्त/Past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम् (agreeing with ‘कौमार्यम्’)

• त्वया: by you
• त्वया: Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया विभक्तिः, एकवचनम् (Instrumental singular)

• लांछनम्: stigma, disgrace
• लांछनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लाञ्छन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम् (Accusative singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• समानीतम्: brought upon, incurred
• समानीतम्: Karma (Object state/कर्म)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-नी (धातु)
• Form: क्त (भूतकर्मणि कृदन्त/Past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम् (agreeing with ‘लांछनम्’)

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी विभक्तिः, एकवचनम् (Genitive singular)

• लोकत्रये: in the three worlds
• लोकत्रये: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular); द्विगु-तत्पुरुषः (त्रयः लोकाः)

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थक/समुच्चयार्थक (also/even)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

Speaker

A wronged maiden (kanyā/kumārī) addressing the offender

Visual Art Cues

Scene: A figure (likely the enraged accuser) points and denounces, face contorted with outrage; the accused woman stands/shrinks in shame, eyes downcast; the air feels heavy with social judgment.

Characters & Entities

• kanyā/kumārī
• loka-traya (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma—especially violating a protected maiden—creates grave pāpa and public spiritual disgrace, echoing across the worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse functions within a Tīrthamāhātmya narrative frame, but no specific tīrtha name appears in this single śloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

None here; the verse is a moral accusation establishing the gravity of the act.