Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

प्रज्ञां विष्णुः सहस्राक्षः सौभाग्यं चोत्तमं महत् । सौभाग्यं कामदेवस्तु कुबेरो विभवादिकम्

Transliteration

prajñāṃ viṣṇuḥ sahasrākṣaḥ saubhāgyaṃ cottamaṃ mahat | saubhāgyaṃ kāmadevastu kubero vibhavādikam

Translation

విష్ణువు వివేకమయమైన ప్రజ్ఞను ప్రసాదించాడు; సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) మహత్తరమైన ఉత్తమ సౌభాగ్యాన్ని ఇచ్చాడు. కామదేవుడు మనోహర ఆకర్షణతో కూడిన సౌభాగ్యాన్ని, కుబేరుడు ధన-వైభవాది సమృద్ధిని ప్రసాదించాడు.

Word by Word

• प्रज्ञाम्: wisdom, intelligence
• प्रज्ञाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; Feminine, Accusative singular

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative singular

• सहस्राक्षः: the thousand-eyed one (Indra epithet)
• सहस्राक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिसमासः (‘सहस्रम् अक्षाणि यस्य’); Masculine, Nominative singular

• सौभाग्यम्: good fortune
• सौभाग्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौभाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative singular

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• उत्तमम्: excellent, best
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative singular; विशेषणम् (qualifying सौभाग्यम्)

• महत्: great
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (रूपम्: महत्); Neuter, Accusative singular; विशेषणम् (qualifying सौभाग्यम्)

• सौभाग्यम्: good fortune
• सौभाग्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौभाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative singular

• कामदेवः: Kāmadeva (god of love)
• कामदेवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काम + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘कामस्य देवः’); Masculine, Nominative singular

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण/विरोध-अव्यय (particle: but/indeed)

• कुबेरः: Kubera
• कुबेरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुबेर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative singular

• विभव-आदिकम्: wealth and the like (prosperity etc.)
• विभव-आदिकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विभव + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (आदि-शब्देन ‘विभव-प्रभृति’); Neuter, Accusative singular

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A celestial assembly where Viṣṇu, Indra (Sahasrākṣa), Kāmadeva, and Kubera each extend symbolic gifts—wisdom, fortune, charm, and wealth—toward a central divine focus (Devī and Deva).

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Indra (Sahasrākṣa)
• Kāmadeva
• Kubera

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is supported by a balanced endowment—wisdom, fortune, attractiveness, and resources—when these are received as divine trusts, not as egoic possessions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named site appears in this verse; it continues the tīrtha-māhātmya narrative of consecration and blessings.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a catalog of boons (varas) bestowed by major deities.