Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

येन तद्वाक्यमासाद्य प्रवर्त्तामि यथासुखम् । अन्यथा मां शपेत्क्रुद्धा नूनं सा हि पतिव्रता

Transliteration

yena tadvākyamāsādya pravarttāmi yathāsukham | anyathā māṃ śapetkruddhā nūnaṃ sā hi pativratā

Translation

ఆమె వాక్యాన్ని పొందినప్పుడే నేను నిశ్చింతగా నా గమనాన్ని మళ్లీ కొనసాగించగలను; లేకపోతే ఆమె కోపించి నిశ్చయంగా నన్ను శపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆమె నిజంగా పతివ్రత.

Word by Word

• येन: by which / whereby
• येन: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण (pronominal adjective), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन

• वाक्यम्: statement, words
• वाक्यम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• आसाद्य: having approached/obtained
• आसाद्य: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ√सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकाले (having done)

• प्रवर्त्तामि: I proceed / I act
• प्रवर्त्तामि: कर्ता (Subject)
• Type: Verb
• Root: प्र√वृत् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन

• यथा: as, in the manner that
• यथा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable), उपमान/प्रकारवाचक (manner)

• सुखम्: comfortably, with ease
• सुखम्: क्रियाविशेषण (Adverbial accusative)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative used adverbially), एकवचन

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (otherwise)

• माम्: me
• माम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• शपेत्: she might curse / would curse
• शपेत्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: √शप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• क्रुद्धा: angry
• क्रुद्धा: कर्ता (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: क्रुद्ध (प्रातिपदिक; √क्रुध्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नूनम्: surely
• नूनम्: वाक्योपपद (Sentence particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, निश्चयार्थक (certainly)

• सा: she
• सा: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• हि: indeed, for
• हि: वाक्योपपद (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (emphatic particle)

• पतिव्रता: a devoted wife (faithful to her husband)
• पतिव्रता: कर्ता-सम्बन्ध (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: पति + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: पतेः व्रतम् यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sūrya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dīrghikā-kṣetra (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/kingly inquirer (not specified in these verses)

Visual Art Cues

Scene: Sūrya, halted from rising, speaks with anxious reverence about the pativratā’s potential curse; the sky remains in suspended twilight while devas look on.

Characters & Entities

• Sūrya
• Pativratā
• Śāpa (curse)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Moral and ascetic power (tapas) grounded in dharma is treated as efficacious; even deities respect it to avoid adharma and its consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate focus is on pativratā-dharma within a tīrtha-māhātmya setting; the tīrtha is contextual rather than explicitly named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it underscores the authority of a pativratā’s word and the concept of śāpa.