Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

ख्याता पूणकलानाम सर्वैः समुदितागुणैः । तां दृष्ट्वा पद्मजोऽप्याशु कामस्य वशगोऽभवत्

Transliteration

khyātā pūṇakalānāma sarvaiḥ samuditāguṇaiḥ | tāṃ dṛṣṭvā padmajo'pyāśu kāmasya vaśago'bhavat

Translation

ఆమె ‘పూణకలా’ అనే పేరుతో ఖ్యాతి పొందినది, సమస్త గుణసంపదలతో పరిపూర్ణ. ఆమెను చూచి పద్మజుడు (బ్రహ్మ) కూడ వెంటనే కాముని వశమయ్యెను.

Word by Word

• ख्याता: renowned
• ख्याता: Viśeṣaṇa (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) (कृदन्त)
• Form: क्त (past passive participle) ‘ख्यात/renowned’, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (सा) इत्यस्य विशेषणम्

• पूर्णकलानाम्: of full accomplishments/arts (i.e., possessing all qualities)
• पूर्णकलानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण + कला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषार्थः: ‘पूर्णाः कलाः यस्याः/यासाम्’—अत्र ‘पूर्णकलानाम्’ = ‘(सर्व)कलापूर्णानाम्’ इति गुणवाचक-सम्बन्धः

• सर्वैः: with all
• सर्वैः: Viśeṣaṇa (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘समुदितागुणैः’ इत्यस्य विशेषणम्

• समुदितागुणैः: with excellent/combined qualities
• समुदितागुणैः: Karaṇa/Hetu (Instrument/Reason/करण-हेतु)
• Type: Noun
• Root: समुदित + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्मधारयः: ‘समुदिताः गुणाः’ (assembled/excellent qualities)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) (कृदन्त)
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund) ‘having seen’

• पद्मजः: Padmaja (Brahmā)
• पद्मजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पद्म + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (पद्मात् जायते इति) ब्रह्मा

• अपि: also, even
• अपि: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अपि=also/even)

• आशु: quickly
• आशु: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण): ‘शीघ्रम्/quickly’

• कामस्य: of Kāma
• कामस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• वशगः: subjugated, under the sway
• वशगः: Karta-predicative (Subject complement/कर्तृ-विशेष्य)
• Type: Adjective
• Root: वश + ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः: ‘वशं गतः’ (come under control)

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (assembly)

Visual Art Cues

Scene: Pūṇakalā is seen; Kāma’s influence spreads so strongly that even Brahmā becomes captivated—an ominous, dramatic turning point in the tīrtha legend.

Characters & Entities

• Pūṇakalā
• Brahmā (Padmaja)
• Kāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Desire (kāma) can overwhelm even exalted beings; vigilance and dharma are necessary, and later tīrtha-remedies often address such lapses.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of the etiological chain within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya that explains the rise of local sacred features and their remedial power.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it sets up the narrative conditions for the ensuing curse/remedy account.