Adhyaya 130

Verse 1

ऋषय ऊचुः । याज्ञवल्क्यसुतः सूत यस्त्वया परिकीर्तितः । कतमा तस्य माताभूत्सर्वं नो ब्रूहि विस्तरात्

ఋషులు పలికిరి—హే సూతా! నీవు పేర్కొన్న యాజ్ఞవల్క్యుని కుమారుడు ఎవరి గర్భజుడు? అతని మాత ఎవరు? మాకు సమస్తమును విస్తారంగా చెప్పుము।

Verse 2

सूत उवाच । तस्य भार्याद्वयं श्रेष्ठमासीत्सर्वगुणान्वितम् । एका गुणवती तस्य मैत्रेयीति प्रकीर्तिता

సూతుడు పలికెను—అతనికి సర్వగుణసంపన్నులైన రెండు శ్రేష్ఠ భార్యలు ఉండిరి. వారిలో ఒక గుణవతి ‘మైత్రేయీ’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది।

Verse 3

ज्येष्ठा चान्याथ कल्याणी ख्याता कात्यायनीति च । यस्याः कात्यायनः पुत्रो वेदार्थानां प्रजल्पकः

మరొక జ్యేష్ఠ కల్యాణి ‘కాత్యాయనీ’ అని ప్రసిద్ధి; ఆమె కుమారుడు కాత్యాయనుడు వేదార్థాలను వాగ్మిగా వివరించువాడు.

Verse 4

ताभ्यां कुण्डद्वयं तत्र संतिष्ठति सुशोभनम् । यत्र स्नाता नरा यांति लोकांस्तांश्च महोदयान्

ఆ ఇద్దరి వల్ల అక్కడ రెండు సుందర కుండాలు స్థితిచెందినవి; అక్కడ స్నానం చేసిన నరులు మహోదయ-సమృద్ధి గల లోకాలను పొందుదురు.

Verse 5

कात्यायन्याश्च तीर्थस्य शांडिल्यास्तीर्थमुत्तमम् । पतिव्रतात्वयुक्तायास्तथान्यत्तत्र संस्थितम्

అక్కడ కాత్యాయనీ తీర్థం ఉంది, శాండిల్యా యొక్క పరమోత్తమ తీర్థమూ ఉంది; అలాగే పతివ్రతాధర్మయుక్తురాలికై మరొక పవిత్రస్థలం స్థాపితమై ఉంది.

Verse 6

यत्र कात्यायनी प्राप्ता शांडिल्या प्रतिबोधिता । वैराग्यं परमं प्राप्ता सपत्नीदुःखदुःखिता

అక్కడ కాత్యాయనీ చేరి శాండిల్యా చేత బోధింపబడింది; సపత్నీదుఃఖంతో బాధపడుతూ ఆమె పరమ వైరాగ్యాన్ని పొందింది.

Verse 8

तत्र या कुरुते स्नानं तृतीयायां समाहिता । नारी मार्गसिते पक्षे सा सौभाग्यवती भवेत् । अथ दौर्भाग्यसंपन्ना काणा वृद्धाऽथ वामना । अभीष्टा जायते सा च तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా! మార్గశీర్ష శుక్లపక్ష తృతీయనాడు ఏకాగ్రచిత్తంతో అక్కడ స్నానం చేసే స్త్రీ సౌభాగ్యవతిగా అవుతుంది. ఆమె దౌర్భాగ్యగ్రస్తురాలై—కాణి, వృద్ధా లేదా వామన అయినా—ఆ తీర్థప్రభావంతో ఆమెకు ఇష్టమైన స్థితి కలుగుతుంది.

Verse 9

ऋषय ऊचुः । कीदृक्सपत्निजं दुःखं कात्यायन्या उपस्थितम् । उपदेशः कथं लब्धः शांडिल्याः सूत कीदृशः

ఋషులు పలికిరి—హే సూతా! కాత్యాయనీకి సపత్నీజనితమైన ఏ విధమైన దుఃఖము కలిగెను? శాండిల్యా ఉపదేశము ఏ రీతిగా లభించెను, అది ఏ విధమైనది?

Verse 10

कात्यायन्या समाचक्ष्व कौतुकं नो व्यवस्थितम् । सामान्यो भविता नैष उपदेशस्तयेरितः

కాత్యాయనీ విషయాన్ని మాకు వివరించుము; మా కౌతుకము దృఢమై నిలిచియున్నది. ఆమె పలికిన ఈ ఉపదేశము సామాన్యమైనది కాదని నిశ్చయము.

Verse 11

सूत उवाच । मैत्रेय्या सह संसक्तं याज्ञवल्क्यं विलोक्य सा । कात्यायनी सुदुःखार्ता संजाता चेर्ष्यया ततः

సూతుడు పలికెను—మైత్రేయితో యాజ్ఞవల్క్యుడు సన్నిహితంగా ఆసక్తుడై ఉన్నాడని చూచి కాత్యాయనీ ఘోర దుఃఖంతో వ్యాకులమై, ఆపై ఈర్ష్యకు లోనైంది.

Verse 12

सा न स्नाति न भुंक्ते च न हास्यं कुरुते क्वचित् । केवलं बाष्पपूर्णाक्षी निःश्वासाढ्या बभूव ह

ఆమె స్నానము చేయలేదు, భోజనము చేయలేదు, ఎప్పుడూ నవ్వలేదు. కన్నులు కన్నీటితో నిండగా, దీర్ఘ నిశ్వాసాలతో భారమై ఉండెను.

Verse 13

ततः कदाचिदेवाथ फलार्थं निर्गता बहिः । अपश्यच्छांडिलीनाम पतिपार्श्वे व्यवस्थिताम्

తరువాత ఒకసారి ఫలముల కొరకు ఆమె బయటికి వెళ్లెను. అక్కడ శాండిలీ అనే స్త్రీ తన భర్త పక్కన నిలిచి ఉన్నదని ఆమె చూచెను.

Verse 14

कृतांजलिपुटां साध्वी विनयावनता स्थिताम् । सोऽपि तस्या मुखासक्तः सानुरागः प्रसन्नदृक्

ఆ సాధ్వి అంజలి ముద్రతో, వినయంగా వంగి నిలిచింది. అతడూ ప్రేమానురాగంతో ఆమె ముఖానికే దృష్టి నిలిపి, ప్రసన్న నేత్రాలతో చూచుచుండెను.

Verse 15

गुणदोषोद्भवां वार्तामापृच्छ्याकथयत्तथा । सा च तौ दंपती दृष्ट्वा संहृष्टावितरेतरम्

గుణదోషాలనుండి పుట్టిన విషయాలను అడిగి, అతడు ఆమెతో అలాగే సంభాషించాడు. ఆమె ఆ దంపతులను చూచి, వారు పరస్పరం హర్షించుచున్నారని గ్రహించింది.

Verse 16

चित्ते स्वे चिंतयामास सुधन्येयं तपस्विनी । यस्याः पतिर्मुखासक्तो गुणदोषप्रजल्पकः । सानुरागश्च सुस्निग्धो नान्यां नारीं बिभर्त्ति च

ఆమె మనసులో ఇలా తలంచింది—“ఈ తపస్విని నిజంగా ధన్యురాలు; ఆమె భర్త ఆమె ముఖానికే ఆసక్తుడై, గుణదోషాల విషయాలు ఆమెతోనే పలుకుతాడు; ప్రేమానురాగంతో, ఎంతో స్నిగ్ధుడై, మరే స్త్రీని ఆశ్రయించడు.”

Verse 17

एवं संचित्य सा साध्वी भूयोभूयो द्विजोत्तमाः । जगाम स्वाश्रमं पश्चान्निंद्यमाना स्वकं वपुः

హే ద్విజోత్తములారా! ఇలా మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించి, ఆ సాధ్వి తరువాత తన ఆశ్రమానికి వెళ్లింది; తన దేహస్థితిని తానే నిందించుకొనుచుండెను.

Verse 18

ततः कदाचिदेकांते स्थितां तां शांडिलीं द्विजाः । बहिर्गते भर्तरि च तस्याः कार्येण केनचित्

తదుపరి, హే ద్విజులారా! ఒక సమయంలో శాండిలీ ఏకాంతంలో ఉండగా, ఆమె భర్త ఏదో పనిమీద బయటికి వెళ్లి ఉండెను.

Verse 19

कात्यायनी समागम्य ततः पप्रच्छ सादरम् । वद कल्याणि मे कंचिदुपदेशं महोदयम्

అప్పుడు కాత్యాయనీ సమీపించి భక్తి-గౌరవాలతో అడిగింది— “హే కల్యాణీ, నాకు మహోన్నత మంగళాన్ని కలిగించే ఉపదేశాన్ని చెప్పుము.”

Verse 20

मुखप्रेक्षः सदा भर्त्ता येन स्त्रीणां प्रजायते । नापमानं करोत्येव दुरुक्तवचनैः क्वचित्

ఎవడు భర్త ఎల్లప్పుడూ ముఖప్రేక్షుడు (స్నేహపూర్వకంగా గమనించే వాడు)గా ఉంటాడో, అతడు స్త్రీలకు ప్రియుడవుతాడు; కఠిన దుర్వాక్యాలతో ఎప్పుడూ అవమానించడు.

Verse 21

नान्यां संगच्छते नारीं चित्तेनापि कथंचन । अहं भर्तुः कृतैर्दुःखैरतीव परिपीडिता । सपत्नीजैर्विशेषेण तस्मान्मे त्वं प्रकीर्तय

అతడు ఏ విధంగానూ—మనసులో కూడా—ఇతర స్త్రీతో కలయిక చేయడు; అయినా నేను భర్త వల్ల కలిగిన దుఃఖాలతో, ముఖ్యంగా సపత్నుల కారణంగా, అత్యంత బాధపడుతున్నాను; కాబట్టి హే పూజ్యే, నాకు ఉపాయాన్ని చెప్పుము.

Verse 22

यथा ते वशगो भर्त्ता संजातः कामदः सदा । मनसापि न संदध्यान्नारीमेष कथंचन

నీ భర్త నీ వశంగా ఉండి, ఎల్లప్పుడూ నీ కోరికలను నెరవేర్చునట్లు, అలాగే మనసులో కూడా ఏ విధంగానూ ఇతర స్త్రీ వైపు మొగ్గకునట్లు.

Verse 23

शांडिल्युवाच । शृणु साध्वि प्रवक्ष्यामि तवाहं गुह्यमुत्तमम् । यथा ममाभवद्वश्यो मुखप्रेक्षस्तथा पतिः

శాండిల్యుడు అన్నాడు— “హే సాధ్వీ, వినుము; నీకు నేను ఉత్తమమైన గుహ్యరహస్యాన్ని చెబుతాను. దానివల్ల నా భర్త వశుడై, సదా ముఖప్రేక్షుడయ్యాడు; అలాగే నీ భర్త కూడా అట్లే కావుగాక.”

Verse 24

मम तातः कुरुक्षेत्रे शांडिल्यो मुनिसत्तमः । वानप्रस्थाश्रमेऽतिष्ठत्पूर्वे वयसि संस्थितः

నా తండ్రి—మునిశ్రేష్ఠుడు శాండిల్యుడు—కురుక్షేత్రంలో వానప్రస్థాశ్రమంలో, జీవితపు పూర్వ దశలో ప్రవేశించి, నివసించెను।

Verse 25

तत्रैकाहं समुत्पन्ना कन्या तस्य महात्मनः । वृद्धिं गता क्रमेणाथ तस्मिन्नेव तपोवने

అక్కడే ఆ మహాత్ముని కుమార్తెగా నేను జన్మించాను; క్రమంగా పెరిగి, అదే తపోవనంలోనే పెంపొందితిని।

Verse 26

करोमि तत्र शुश्रूषां होमकाले यथोचिताम् । नीवारादीनि धान्यानि नित्यं चैवानयाम्यहम्

అక్కడ నేను హోమకాలంలో యథోచితంగా శుశ్రూష చేసేదాన్ని; నిత్యం నీవారాది ధాన్యాలను కూడా తెచ్చేదాన్ని।

Verse 27

कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदो मुनिसत्तमः । आश्रमे मम तातस्य सुश्रांतः समुपागतः

తరువాత ఒక సమయంలో మునిశ్రేష్ఠుడు నారదుడు ప్రయాణశ్రమతో అలసి, నా తండ్రి ఆశ్రమానికి వచ్చెను।

Verse 28

तातादेशात्ततस्तत्र मया स विश्रमः कृतः । पादशौचादिभिः कृत्यैः स्नानाद्यैश्च तथापरैः

అప్పుడు తండ్రి ఆజ్ఞతో నేను అక్కడే ఆయన విశ్రాంతిని ఏర్పరచితిని—పాదప్రక్షాళనాది కర్తవ్యాలు, స్నానాది మరియు ఇతర సేవలతో।

Verse 29

ततो भुक्तावसानेऽथ निविष्टः मुखसंस्थित । मम मात्रा परिपृष्टो विनयाद्वरवर्णिनि

అనంతరం భోజనం ముగిసిన తరువాత అతడు ఎదురుగా కూర్చున్నాడు. అప్పుడు నా తల్లి వినయంతో అతనిని ప్రశ్నించింది—ఓ సుందరవర్ణినీ!

Verse 30

एकेयं कन्यकास्माकं जाते वयसि संस्थिते । संजाता मुनिशार्दूल प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

మాకు ఒక్క కూతురే ఉంది; ఆమె ఇప్పుడు యౌవనస్థితికి చేరింది. ఓ మునిశార్దూలా! ఆమె మా ప్రాణాలకన్నా కూడా ఎక్కువ ప్రియమైంది.

Verse 31

तदस्याः कीर्तय क्षिप्रं सुखोपायं सुखोदयम् । व्रतं वा नियमं वा त्वं होमं वा मन्त्रमेव वा

కాబట్టి ఆమెకు శుభసుఖాన్ని ప్రసాదించే సులభమైన ఉపాయాన్ని త్వరగా చెప్పండి—వ్రతమో, నియమమో, హోమమో, లేక మంత్రమో ఏదైనా.

Verse 32

येन चीर्णेन भर्त्ता स्यात्सुसौम्यः सद्गुणान्वितः । प्रियंवदो मुखप्रेक्षः परनारीपराङ्मुखः

ఏ ఆచరణ వలన ఆమెకు అతి సౌమ్యుడూ సుందరుడూ, సద్గుణసంపన్నుడూ—మధురభాషి, మనోహర ముఖమున్నవాడు, పరస్త్రీల పట్ల విముఖుడైన భర్త లభిస్తాడో చెప్పండి.

Verse 33

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिस्तदनंतरम् । चिरं ध्यात्वा वचः प्राह प्रसन्नवदनस्ततः

ఆమె మాటలు విని ఆ ముని వెంటనే చాలాసేపు ధ్యానించాడు; తరువాత ప్రసన్నమైన ముఖంతో పలికాడు.

Verse 34

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पञ्चपिंडा व्यवस्थिता । गौरी गौर्या स्वयं तत्र स्थापिता परमेश्वरी

హాటకేశ్వర పుణ్యక్షేత్రంలో ఐదు పిండాలు స్థాపితమై ఉన్నాయి; అక్కడ పరమేశ్వరి గౌరీని స్వయంగా గౌరీయే ప్రతిష్ఠించింది.

Verse 35

तामेषा वत्सरं यावच्छ्रद्धया परया युता । सदा पूजयतु प्रीत्या तृतीयायां विशेषतः

ఈ బాలిక పరమ శ్రద్ధతో కూడి ఒక సంవత్సరం పాటు ఆమెను పూజించుగాక; ఎల్లప్పుడూ ప్రేమతో, ముఖ్యంగా తృతీయా తిథినాడు.

Verse 36

ततो वर्षांतमासाद्य संप्राप्स्यति यथोचितम् । भर्त्तारं नात्र संदेहो यादृग्रूपं यथोचितम्

ఆపై సంవత్సరం ముగిసినప్పుడు ఆమెకు యథోచితమైన భర్త లభిస్తాడు—తగిన రూపగుణాలతో; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 37

तत्र पूर्वं गता गौरी परित्यज्य महेश्वरम् । गंगेर्ष्यया महाभागे ज्ञात्वा क्षेत्रं सुसिद्धिदम्

ఓ మహాభాగ్యవంతుడా! పూర్వం గౌరీ మహేశ్వరుని విడిచి అక్కడికి వెళ్లింది; గంగాపై ఈర్ష్యవల్ల ఆ క్షేత్రం సుశిద్ధిదాయకమని తెలుసుకుంది.

Verse 38

ततः सा चिंतयामास कां देवीं पूजयाम्यहम् । सौभाग्यार्थं यतोऽन्या मां पूजयंति सुरस्त्रियः

అప్పుడు ఆమె ఆలోచించింది—‘సౌభాగ్యార్థం నేను ఏ దేవిని పూజించాలి? ఎందుకంటే ఇతర దేవస్త్రీలు నన్నే పూజిస్తారు.’

Verse 39

तस्मादहं प्रभक्त्याढ्या स्वयमात्मानमेव च । आत्मनैव कृतोत्साहा पूजयिष्यामि सिद्धये

అందుచేత భక్తిరసంతో నిండిన నేను నా స్వయమాత్మస్వరూపాన్నే పూజించుదును. నేనే నాలో సంకల్పోత్సాహం రేపుకొని సిద్ధి కొరకు ప్రవృత్తి చెందుదును.

Verse 40

ततः प्राणाग्निहोत्रोत्थैर्मंत्रैराथर्वणैः शुभैः । मृत्पिंडान्पंच संयोज्य ह्येकस्थाने समाहिता

తదుపరి ప్రాణాగ్నిహోత్రక్రియ నుండి ఉద్భవించిన శుభమైన ఆథర్వణ మంత్రాలతో దేవి ఐదు మట్టిపిండాలను కలిపి, ఏకాగ్రచిత్తంతో ఒకే స్థలంలో సమాహరించింది.

Verse 41

पृथ्वीमपश्च तेजश्च वायुमाकाशमेव च । तेषु संयोजयामास मृत्पिंडेषु निधाय सा

ఆపై ఆమె ఆ మట్టిపిండాలలో భూమి, జలం, తేజస్సు, వాయువు, ఆకాశము—ఈ పంచతత్త్వాలను నిక్షిప్తం చేసి వాటిని పరస్పరం ఏకీకృతం చేసింది.

Verse 42

महद्भूतानि चैतानि पञ्च देवी यतव्रता । ततः संपूजयामास पुष्पधूपानुलेपनैः

ఇవే పంచ మహాభూతములు; వ్రతనిష్ఠ గల దేవి ఆపై పుష్పాలు, ధూపము, సుగంధ అనులేపనములతో వాటిని సమ్యక్‌గా సంపూర్ణంగా పూజించింది.

Verse 43

अथ तां तत्र विज्ञाय तपःस्थां गिरजां भवः । तन्मंत्राकृष्टचित्तश्च सत्वरं समुपागतः

అప్పుడు అక్కడ తపస్సులో నిలిచిన గిరిజను గుర్తించిన భవుడు (శివుడు), ఆమె మంత్రాలచే ఆకర్షితచిత్తుడై, వేగంగా ఆ స్థలానికి వచ్చెను.

Verse 44

प्रोवाच च प्रहृष्टात्मा कस्मात्त्वमिह चागता । मां मुक्त्वा दोषनिर्मुक्तं मुखप्रेक्षं सदा रतम्

ఆనందభరిత హృదయంతో అతడు పలికెను— “నీవు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చితివి? నన్ను—నిర్దోషిని—వదలి, నిత్యం నీ ముఖదర్శనంలో రమించువాడిని.”

Verse 45

तस्मादागच्छ कैलासं वृषारूढा मया सह । अथवा कारणं ब्रूहि यदि दोषोऽस्ति मे क्वचित्

“కాబట్టి నాతో కలిసి వృషభారూఢగా కైలాసానికి రా; లేక నాలో ఎక్కడైనా దోషముంటే దాని కారణం చెప్పు.”

Verse 46

देव्युवाच । त्वं मूर्ध्ना जाह्नवीं धत्से मूर्तां पदजलात्मिकाम् । तस्मान्नाहं गमिष्यामि मंदिरं ते कथंचन

దేవి పలికెను— “నీవు శిరస్సుపై జాహ్నవీ (గంగా)ను ధరిస్తున్నావు, ఆమె ప్రభువు పాదజలరూపంగా మూర్తిమంతురాలు; అందుచేత నీ మందిరానికి నేను ఏ విధంగానూ రాను.”

Verse 47

यावन्न त्यजसि व्यक्तं मम सापत्न्यतां गताम् । तथा नित्यं प्रणामं त्वं करोषि वृषभध्वज

“నీవు స్పష్టంగా నా సాపత్న్యభావానికి కారణమైన ఆమెను విడువకపోతే, అలాగే నిత్యం నీవు ప్రణామం చేస్తూ ఉంటే, ఓ వృషభధ్వజా!”

Verse 48

प्रत्यक्षमपि मे नित्यं संध्यायाश्च न लज्जसे । तस्मादेतत्परित्यज्य कर्म लज्जाकरं परम्

“నా ప్రత్యక్ష సన్నిధిలోనూ నీవు నిత్యం—సంధ్యాకాలంలో కూడా—లజ్జపడవు; అందుచేత ఈ పరమ లజ్జాకరమైన కార్యాన్ని విడిచిపెట్టు.”

Verse 49

आकारयसि मां देव तत्स्याद्यदि मतं मम । अन्यथाहं न यास्यामि तव हर्म्ये कथंचन । एतच्छ्रुत्वा यदिष्टं ते कुरुष्व वृषभध्वज

హే దేవా! నా అభిప్రాయం నెరవేరాలంటే అట్లే ఆజ్ఞాపించండి; లేకపోతే నేను ఏ విధంగానూ మీ ప్రాసాదానికి రాను. ఇది విని, హే వృషభధ్వజ ప్రభూ, మీకు ఇష్టమైనదే చేయండి.

Verse 50

देव उवाच नाहं सौख्येन तां गंगां धारयामि सुरेश्वरि

దేవుడు పలికెను—హే సురేశ్వరీ! ఆ గంగను నేను సుఖంగా, సులభంగా ధరించలేను.

Verse 51

भगीरथेन भूपेन प्रार्थितो ज्ञाति कारणात् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तपस्तप्त्वा सुदारुणम्

పితృకారణార్థం భూపతి భగీరథుడు ప్రార్థించగా, ఆయన దివ్యమైన వెయ్యేళ్లు అత్యంత దారుణమైన తపస్సు చేశాడు.

Verse 52

येन नो याति पातालं गंगा स्वर्गपरिच्युता । तस्मात्त्वं देव मद्वाक्यात्स्वमूर्ध्ना वह जाह्नवीम्

స్వర్గం నుండి పడిన గంగా పాతాళానికి వెళ్లిపోకుండా ఉండేందుకు, హే దేవా! నా వాక్యానుసారం మీ స్వమస్తకంపై జాహ్నవిని ధరించండి.

Verse 53

मया तस्य प्रतिज्ञातं धारयिष्याम्यसंशयम् । आकाशाज्जाह्नवीवेगं पतंतं धरणीतले

నేను అతనికి ప్రతిజ్ఞ చేశాను—‘సందేహం లేకుండా నేను ధరిస్తాను’—ఆకాశం నుండి భూమిపై పడుతున్న జాహ్నవీ యొక్క ఉగ్ర వేగాన్ని.

Verse 54

नो चेद्व्रजेत पातालं यदत्र विषयेस्थिम् । ततोऽहं संप्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु

ఇది పాతాళానికి వెళ్లక, ఈ లోకసీమలోనే స్థితమై ఉండి ఉంటే, దాని విషయాన్ని నేను వివరించెదను; నీవు ఇక్కడ ఏకాగ్రచిత్తంతో వినుము.

Verse 55

एषा गंगा वरारोहे मम मूर्ध्नो विनिर्गता । हिमवंतं नगं भित्त्वा द्विधा जाता ततः परम्

ఓ వరారోహే! ఈ గంగా నా శిరస్సు నుండి ఉద్భవించింది; తరువాత హిమవంత పర్వతాన్ని చీల్చి, ఆపై రెండు ధారలుగా విభజితమైంది.

Verse 56

ततः सिंध्वभिधाना सा पश्चिमं सागरं गता । शतानि नव संगृह्य नदीनां परमेश्वरि

ఆపై ‘సింధు’ అనే ఆ ధారా పశ్చిమ సముద్రానికి వెళ్లింది, ఓ పరమేశ్వరి; నదులలో తొమ్మిది వందలను సమీకరించి తనలో కలుపుకుంది.

Verse 57

तथा गंगाभिधाना च सैव प्राक्सागरं गता । तावतीश्च समादाय नदीः पर्वतनन्दिनि

అదేవిధంగా ‘గంగా’ అనే మరో ధారా తూర్పు సముద్రానికి వెళ్లింది, ఓ పర్వతనందిని; అంతే సంఖ్యలో నదులను కూడా తనతో కలుపుకొని వెళ్లింది.

Verse 58

एवमष्टादशैतानि नदीनां पर्वतात्मजे । शतानि सागरे यांति तेन नित्यं स तिष्ठति

ఓ పర్వతాత్మజే! ఈ విధంగా నదుల యొక్క ఈ పద్దెనిమిది వందలు సముద్రంలో ప్రవేశిస్తాయి; అందువల్ల సముద్రం నిత్యం పరిపూర్ణంగా నిలుస్తుంది.

Verse 59

सततं शोष्यमाणोऽपि वाडवेन दिवानिशम् । समुद्रसलिलं मेघाः समादाय ततः परम्

వాడవాగ్నిచే పగలు రాత్రి నిరంతరం ఎండిపోతున్నప్పటికీ మేఘాలు సముద్రజలాన్ని పైకి తీసుకొని ఆపై ముందుకు సాగుతాయి।

Verse 60

मर्त्यलोके प्रवर्षंति ततः सस्यं प्रजायते । सस्येन जीवते लोकः प्रभवन्ति मखास्तथा । मखांशेन सुराः सर्वे तृप्तिं यांति ततः परम्

మర్త్యలోకంలో ఆపై వర్షాలు కురుస్తాయి; వర్షం వల్ల పంటలు పుడతాయి. పంటలతో లోకం జీవిస్తుంది, వాటి నుంచే యజ్ఞాలు కూడా ప్రవహిస్తాయి. యజ్ఞభాగం ద్వారా సమస్త దేవతలు తృప్తి పొందుతారు.

Verse 61

एतस्मात्कारणान्मूर्ध्नि देवि गंगां दधाम्यहम् । न स्नेहात्कामतो नैव जगद्येन प्रवर्तते

ఈ కారణం చేతనే, దేవీ, నేను గంగను నా శిరస్సుపై ధరిస్తున్నాను—స్నేహం వల్ల కాదు, కోరిక వల్ల కూడా కాదు; ఆమె వల్లనే జగత్తు నడుస్తుంది.

Verse 62

अथवा सन्त्यजाम्येनां यदि मूर्ध्नः कथंचन । तद्दूरं वेगतो भित्त्वा पृथ्वीं याति रसातलम्

లేదా ఏదైనా విధంగా నేను ఆమెను నా శిరస్సు నుండి విడిచిపెడితే, ఆమె మహా వేగంతో దూరంగా భూమిని చీల్చుకుంటూ రసాతలంలోకి పడిపోతుంది.

Verse 63

ततः शोषं व्रजेदाशु समुद्रः सरितां पतिः । और्वेण पीयमानोऽत्र ततो वृष्टिर्न जायते । वृष्ट्यभावाज्जगन्नाशः सत्यमेतन्मयोदितम्

అప్పుడు నదుల అధిపతి సముద్రం త్వరగా ఎండిపోతుంది, ఎందుకంటే ఇక్కడ ఔర్వాగ్ని దానిని త్రాగివేస్తుంది; ఆపై వర్షం పుట్టదు. వర్షాభావంతో జగత్తు నాశనం—ఇది నేను సత్యంగా ప్రకటిస్తున్నాను.

Verse 64

एवं गंगाकृते प्रोक्तं मया तव सुरेश्वरि । शृणु सन्ध्याकृतेऽन्यच्च येन तां प्रणमाम्यहम्

హే సురేశ్వరీ! గంగాసంబంధమైన కారణాన్ని నేను నీకు చెప్పితిని. ఇప్పుడు సంధ్యాసంబంధమైన మరొక కారణాన్ని వినుము; దానివల్లనే నేను ఆమెకు నమస్కరిస్తాను.