
ఋషులు ముందుగా చెప్పబడిన కర్ణోత్పల యొక్క పూర్తి వృత్తాంతాన్ని అడిగారు. సూతుడు చెబుతాడు—గౌరీ పాదసంబంధమైన స్థలంలో తపస్సు చేస్తున్న ఆమె భక్తికి ప్రసన్నమైన దేవి గిరిజ ప్రత్యక్షమై, వరం కోరుకోమని ఆజ్ఞాపించింది. కర్ణోత్పల తన దుఃఖాన్ని తెలిపింది—తండ్రి రాజ్యసౌభాగ్యాన్ని కోల్పోయి శోకంతో, వైరాగ్యంతో జీవిస్తున్నాడు; తాను వృద్ధాప్యానికి వచ్చినా అవివాహిత. అందుకే అతి సుందరమైన భర్తను, మళ్లీ యౌవనాన్ని ప్రసాదించమని కోరింది, తద్వారా తండ్రికీ ఆనందం తిరిగి కలగాలని. దేవి విధిని నిర్దేశించింది—మాఘమాస తృతీయ, శనివారం, వాసుదేవ సంబంధ నక్షత్రంలో పవిత్ర జలంలో స్నానం చేస్తూ సౌందర్య-యౌవన ధ్యానం చేయాలి; ఆ రోజున స్నానం చేసే ఏ స్త్రీకైనా అలాంటి సౌందర్యం లభిస్తుంది. నిర్ణీత సమయం రాగానే కర్ణోత్పల అర్ధరాత్రి నీటిలో ప్రవేశించి, దివ్యదేహంతో యౌవనంతో బయటికి వచ్చింది; చూసినవారు ఆశ్చర్యపోయారు. గౌరీ ప్రేరణతో కామదేవుడు (మనోభవ) ఆమెను భార్యగా కోరడానికి వచ్చి, ప్రేమతో వచ్చానని కారణంగా ఆమెకు “ప్రీతి” అనే పేరు కలుగుతుందని వివరించాడు. కర్ణోత్పల ముందుగా తండ్రిని విధివిధానంగా అడగమని కోరింది. ఆమె తండ్రి వద్దకు వెళ్లి తపస్సు ఫలంగా, గౌరీ కృపగా యౌవనం తిరిగివచ్చిందని చెప్పి వివాహానికి అనుమతి కోరింది. తరువాత కామదేవుడు ప్రార్థించగా, తండ్రి అగ్నిని సాక్షిగా బ్రాహ్మణుల సమక్షంలో కన్యాదానం చేశాడు. ఆమె “ప్రీతి”గా ప్రసిద్ధి చెందింది; తీర్థం కూడా ఆమె పేరుతో ఖ్యాతి పొందింది. ఫలశ్రుతి—మాఘమాసంలో స్నానం చేస్తే ప్రయాగ ఫలం లభిస్తుంది; రూపవంతుడై సామర్థ్యవంతుడై, బంధువుల వియోగ దుఃఖం పొందడు.
Verse 1
ऋषय ऊचुः । या सा कर्णोत्पलानाम त्वयास्माकं प्रकीर्तिता । किञ्चिज्जलाश्रयं प्राप्य तपस्तपति संस्थिता । तस्याः सर्वं समाचक्ष्व यथा तपसि सा स्थिता
ఋషులు అన్నారు—నీవు మాకు చెప్పిన కర్ణోత్పలా అనే ఆ స్త్రీ, ఏదో జలాశ్రయాన్ని పొందుకొని తపస్సులో స్థిరమై తపం ఆచరిస్తోంది. ఆమె విషయమంతా చెప్పుము—ఆమె తపస్సులో ఎలా నిలిచిందో.
Verse 2
सूत उवाच । गौरीपादकृतस्थाना श्रद्धया परया युता । तावत्तुष्टिं गता देवी गिरिजा शंकरप्रिया
సూతుడు చెప్పెను—గౌరీ పాదస్పర్శంతో పవిత్రమైన స్థలంలో, పరమ శ్రద్ధతో యుక్తురాలై, శంకరప్రియ అయిన దేవి గిరిజా అప్పుడు ప్రసన్నమైంది.
Verse 3
ततः प्रोवाच ते पुत्रि तुष्टाहं वांछितं वद । येन यच्छाम्यसंदिग्धं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
అప్పుడు దేవి ఆమెతో పలికెను—“కుమార్తె, నేను ప్రసన్నమయ్యాను; నీకు కావలసినదాన్ని చెప్పు. నీవు కోరినదాన్ని, అది ఎంత దుర్లభమైనా, నేను నిస్సందేహంగా ప్రసాదిస్తాను.”
Verse 4
कर्णोत्पलोवाच । मम पत्युः कृते देवि मम तातः सुदुःखितः । राज्याद्भ्रष्टः सुखाच्चापि कुटुंबेन विवर्जितः
కర్ణోత్పలా చెప్పెను—“దేవి, నా భర్త కారణంగా నా తండ్రి అత్యంత దుఃఖితుడయ్యాడు. రాజ్యమునుండి పడిపోయి, సుఖమునుండి కూడా వంచితుడై, కుటుంబం నుండి విడిపోయాడు.”
Verse 5
ततश्चैव तपस्तेपे वैराग्यं परमं गतः । अहं वार्द्धक्यमापन्ना कौमार्येऽपि च संस्थिता
“ఆపై ఆయన తపస్సు చేసి పరమ వైరాగ్యాన్ని పొందాడు. నేను మాత్రం—కౌమార్యంలోనే ఉన్నప్పటికీ—వృద్ధాప్యాన్ని పొందినదానిలా అయ్యాను.”
Verse 6
तस्माद्भवतु मे भर्त्ता कश्चिद्रूपोत्कटः स्मृतः । सर्वेषां देवमर्त्यानां त्वत्प्रसादात्सुरेश्वरि
కాబట్టి, ఓ సురేశ్వరీ దేవీ, నీ ప్రసాదంతో నాకు అతి విశిష్ట సౌందర్యంతో ప్రసిద్ధుడైన భర్త లభించుగాక—దేవులు, మనుష్యులందరిలోకెల్లా మించినవాడు।
Verse 7
तथा स्यात्परमं रूपं तारुण्यं त्वत्प्रसादतः । यथास्य जायते सौख्यं तापसस्यापि मे पितुः
అలాగే నీ ప్రసాదంతో నాకు కూడా పరమ సౌందర్యం, యౌవనం కలుగుగాక; దానివల్ల తపస్వియైన నా తండ్రికీ సుఖం కలుగుగాక।
Verse 8
देव्युवाच । माघमासतृतीयायां शनैश्चरदिने शुभे । नक्षत्रे वसुदैवत्ये रूपं ध्यात्वाथ यौवनम्
దేవి పలికెను—మాఘమాస తృతీయనాడు, శుభ శనివారంలో, వసుదైవత్య నక్షత్రంలో, సౌందర్యం మరియు యౌవనాన్ని ధ్యానించు।
Verse 9
त्वया स्नानं प्रकर्तव्यं सुपुण्येऽत्र जलाशये । ततो दिव्य वपुर्भूत्वा यौवनेन समन्विता । भविष्यसि न संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्
నీవు ఇక్కడి అత్యంత పుణ్యజలాశయంలో స్నానం చేయవలెను. ఆపై దివ్యదేహాన్ని ధరించి యౌవనంతో సమన్వితమవుతావు—సందేహం లేదు; ఇది నేను పలికిన సత్యం।
Verse 10
अन्यापि या महाभागे नारी स्नानं करिष्यति । तस्मिन्नहनि साप्येवं रूपयुक्ता भविष्यति
ఓ మహాభాగ్యవతీ, ఆ రోజున మరే స్త్రీ అయినా స్నానం చేస్తే, ఆమె కూడా ఇదే విధంగా సౌందర్యసంపన్నురాలవుతుంది।
Verse 11
सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ सा देवी गता चादर्शनं ततः । सापि चान्वेषयामास तृतीयां शनिना सह
సూతుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి ఆ దేవి తక్షణమే అదృశ్యమైంది. అప్పుడు కర్ణోత్పలా శనివారంతో కూడిన తృతీయ తిథిని అన్వేషించసాగెను.
Verse 12
वसुदेवात्मकेनैव नक्षत्रेण प्रयत्नतः । ध्यायमाना च तां देवीं सर्वकामप्रदायिनीम्
వసుదేవాత్మకమనే శుభ నక్షత్రంలో ఆమె యత్నపూర్వకంగా సర్వకామప్రదాయినీ అయిన ఆ దేవిని ధ్యానించెను.
Verse 13
ततः कतिपयाहस्य जाता सा योगसंयुता । तृतीया या यथोक्ता च तया देव्या पुरा द्विजाः
ఆపై కొన్ని దినములలోనే ఆమె యోగశక్తితో యుక్తురాలైంది. ముందుగా చెప్పబడిన ఆ తృతీయ తిథిని దేవి పురాతనకాలంలో ద్విజులకు ప్రకటించింది.
Verse 14
ततः सा रूपसौभाग्यं यौवनं वांछितं पतिम् । ध्यायमाना जले तस्मिन्नर्द्धरात्रे विवेश च
ఆపై రూపసౌభాగ్యం, యౌవనం, కోరుకున్న భర్తను ఆశిస్తూ ధ్యానమగ్నురాలై ఆమె అర్ధరాత్రి ఆ జలంలో ప్రవేశించింది.
Verse 15
ततो दिव्यवपुर्भूत्वा यौवनेन समन्विता । निष्क्रांता सलिलात्तस्माज्जनविस्मयकारिणी
అప్పుడు ఆమె దివ్యమైన కాంతిమయ దేహాన్ని ధరించి, యౌవనంతో సమన్వితురాలై, ఆ జలమునుండి బయటికి వచ్చెను—ప్రజలందరినీ ఆశ్చర్యపరచెను.
Verse 16
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो गौरीवाक्यप्रबोधितः । तदर्थं भगवान्कामः पत्न्यर्थं प्रीतिसंयुतः । अब्रवीच्च महाभागे कामोहं स्वयमागतः
అదే సమయంలో గౌరీ వాక్యంతో ప్రబోధితుడై, భార్యార్థమై ప్రీతియుతుడైన భగవాన్ కామదేవుడు అక్కడికి వచ్చెను. ఆ మహాభాగ్యురాలితో—“నేనే కాముడను, స్వయంగా వచ్చితిని” అని పలికెను.
Verse 17
पार्वत्यादेशिता भार्या तस्मान्मे भव मा चिरम्
పార్వతీ నిన్ను నా భార్యగా నియమించింది; కనుక ఆలస్యం చేయక నా భార్యవై పో.
Verse 18
यस्मात्प्रीत्या समायातस्तवांतिकमहं शुभे । तस्मात्प्रीतिरिति ख्याता मम भार्या भविष्यसि
హే శుభే! ప్రీతితోనే నేను నీ సమీపానికి వచ్చితిని; అందువల్ల నీవు ‘ప్రీతి’ అని ప్రసిద్ధి పొందెదవు, నా భార్యవగుదువు.
Verse 19
कर्णोत्पलोवाच । यद्येवं स्मर मत्तातं तं गत्वा प्रार्थय स्वयम् । स्वच्छंदा स्याद्यतः कन्या न कथंचित्प्रवर्तिता
కర్ణోత్పలా పలికెను—“అలా అయితే, హే స్మరా! నా తండ్రి వద్దకు వెళ్లి నీవే స్వయంగా ప్రార్థించు. ఎందుకంటే కన్య స్వేచ్ఛాయుతంగా ఉండాలి; ఏ విధంగానూ బలవంతం చేయరాదు.”
Verse 20
य एष दृश्यते रम्यः प्रासादो नाति दूरतः । अस्यांते तिष्ठतेऽस्माकं तातस्तपसि संस्थितः
ఇక్కడ కనిపిస్తున్న ఆ రమ్యమైన ప్రాసాదం చాలా దూరంలో కాదు; దాని అంచున మా తండ్రి తపస్సులో స్థితుడై నివసించుచున్నాడు.
Verse 21
अत्राहं पूर्वतो गत्वा तस्य तिष्ठामि चांतिके । भवानागत्य पश्चाच्च प्रार्थयिष्यति मां ततः
నేను ఇక్కడ ముందుగా వెళ్లి అతని సమీపంలో నిలుచుంటాను. తరువాత నీవు వెనుకగా వచ్చి, అతని సన్నిధిలో, నన్ను ప్రార్థించు।
Verse 22
बाढमित्येव कामोक्ते गता सा तत्समीपतः । प्रणिपत्य ततः प्राह दिष्ट्या तात मया पुनः
కాముడు ‘బాఢం’ అని చెప్పగానే ఆమె అతని సమీపానికి వెళ్లింది. నమస్కరించి ఇలా అంది—“దిష్ట్యా తాత, నేను మళ్లీ మిమ్మల్ని కలిశాను।”
Verse 23
संप्राप्तं यौवनं कांतं समाराध्य हरप्रियाम् । तस्मात्कुरु विवाहं मे हृत्स्थं सुखमवाप्नुहि
ప్రియుడా, నాకు ఇప్పుడు మనోహర యౌవనం వచ్చింది. హరప్రియా గౌరీని విధివిధానంగా ఆరాధించి, కనుక నా వివాహం జరిపించి, హృదయంలోని ఆనందాన్ని పొందండి।
Verse 24
मदर्थे प्रेषितो भर्त्ता तया देव्याऽतिसुन्दरः । पुष्प चापः स्वयं प्राप्तः सोऽपि तात तवांतिकम्
నా కోసమే ఆ దేవి అత్యంత సుందరుడైన వరుణ్ని పంపింది. పుష్పచాపుడు కామదేవుడూ స్వయంగా, తాతా, మీ సమీపానికి వచ్చాడు।
Verse 25
अथ तां स समालोक्य स्वां सुतां यौवनान्विताम् । हर्षेण महता युक्तां कांतयुक्तां विशेषतः । अब्रवीदद्य मे पुत्रि संजातं तपसः फलम्
అప్పుడు అతడు యౌవనంతో కూడిన తన కుమార్తెను చూచి—మహా హర్షంతో నిండినదిగా, విశేష కాంతితో ప్రకాశించేదిగా—ఇలా అన్నాడు: “ఈ రోజు, కుమార్తె, నా తపస్సు ఫలం సిద్ధించింది।”
Verse 26
जीवितस्य च कल्याणि यत्वं प्राप्ता नवं वयः । भर्तारं च तथाभीष्टं देव्या दत्तं मनोभवम्
హే కల్యాణీ! నీ జీవితంలో నూతన యౌవనం కలిగింది; అలాగే దేవి ప్రసాదించిన మనోభవుడు (కాముడు) అనే ఇష్టభర్త కూడా నీకు లభించాడు।
Verse 27
एतस्मिन्नंतरे कामस्तस्यांतिकमुपाद्रवत् । अब्रवीद्देहि मे भूप स्वां कन्यां चारुहासिनीम्
అంతలో కాముడు అతని సమీపానికి పరుగెత్తి వచ్చి అన్నాడు—“హే భూపా! నీ స్వకన్య, ఆ మధురహాసినిని నాకు ఇవ్వు.”
Verse 28
अस्या अर्थेऽहमादिष्टः स्वयं गौर्या नृपोत्तम । कामदेव इति ख्यातस्त्रैलोक्यं येन मोहितम्
“హే నృపోత్తమా! ఈమె నిమిత్తమే స్వయంగా గౌరీ నన్ను ఆజ్ఞాపించింది. నేను కామదేవుడని ఖ్యాతి పొందినవాడను; నాతో త్రిలోకం మోహితమవుతుంది.”
Verse 29
ततस्तामर्पयामास तां कन्यां स महीपतिः । कृत्वाग्निं साक्षिणं वाक्याद्ब्राह्मणानां द्विजोत्तमाः
అప్పుడు ఆ భూపతి ఆ కన్యను అతనికి సమర్పించాడు. శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుల వచనప్రకారం అగ్నిని సాక్షిగా నిలిపి విధివిధానంగా కర్మ నిర్వహించారు।
Verse 30
सा चास्य चाभवत्प्रीतिस्थानं यस्मात्सुलोचना । रतेरनंतरा तस्मात्प्रीतिनामाऽभवच्छुभा
ఆ సులోచన అతని ప్రేమకు నిలయమైంది; రతికి వెంటనే ఆమె స్థానం ఉండటంతో ఆమె శుభంగా ‘ప్రీతి’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందింది।
Verse 31
एवं तया तपस्तप्तं तस्मात्तत्र जलाशये । तन्नाम्ना ख्यातिमायातं समस्तेऽत्र महीतले
ఈ విధంగా ఆమె అక్కడ ఆ పవిత్ర జలాశయంలో తపస్సు చేసింది; అందువల్ల ఆ జలాశయం ఆమె పేరుతోనే సమస్త భూమండలంలో ప్రసిద్ధి పొందింది।
Verse 32
सकलं माघमासं च या स्त्री स्नानं समाचरेत् । पुमान्वा प्रातरुत्थाय स प्रयागफलं लभेत्
మాఘమాసమంతా స్త్రీ స్నానవ్రతం ఆచరించినా, లేదా పురుషుడు ప్రాతఃకాలంలో లేచి స్నానం చేసినా—అతడు ప్రయాగఫలంతో సమానమైన పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు।
Verse 33
रूपवाञ्जायते दक्षः सदा जन्मनि जन्मनि । न वियोगमवाप्नोति कदात्रिद्बांधवैः सह
అతడు జన్మ జన్మలలోనూ సదా రూపవంతుడుగా, దక్షుడుగా జన్మిస్తాడు; ఎప్పుడూ బంధువులతో వియోగాన్ని పొందడు।
Verse 127
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कर्णोत्पलातीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కందమహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలోని హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘కర్ణోత్పలాతీర్థమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే నూట ఇరవై ఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।