Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 17

Devanagari script

त्रिशिखां भृकुटीं कृत्वा सत्वरं समुपाद्रवत् । भर्त्समानः स परुषैर्वाक्यैस्तांस्ताडयन्निव

Transliteration

triśikhāṃ bhṛkuṭīṃ kṛtvā satvaraṃ samupādravat | bhartsamānaḥ sa paruṣairvākyaistāṃstāḍayanniva

Translation

భ్రూకుటిని కఠినంగా ముడిచుకొని అతడు త్వరగా వారిపై దూసుకొచ్చెను. కఠిన వాక్యాలతో దూషిస్తూ, కొట్టినట్లే ప్రవర్తించెను.

Word by Word

• त्रिशिखाम्: a three-pointed (brow/crest)
• त्रिशिखाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + शिखा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—द्विगु (त्रयः शिखाः यस्याः/त्रिशिखा)

• भृकुटीम्: frown, knitted brow
• भृकुटीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भृकुटी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Purvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: √कृ (धातु) (क्त्वा-प्रत्यय; अव्ययभाव-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• सत्वरम्: quickly
• सत्वरम्: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वर (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
• Form: अव्यय; शीघ्रार्थक क्रियाविशेषण (adverb: quickly)

• समुपाद्रवत्: he rushed upon
• समुपाद्रवत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उप-आ-√द्रु (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• भर्त्समानः: rebuking, scolding
• भर्त्समानः: Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √भर्त्स् (धातु) (शानच्-प्रत्यय; वर्तमानकाले कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present participle, Ātmanepada sense)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• परुषैः: with harsh
• परुषैः: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक/पुंलिङ्ग (यहाँ नपुंसक बहुवचन साधारण), तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण

• वाक्यैः: words/speeches
• वाक्यैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• तान्: them
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; सर्वनाम

• ताडयन्: striking
• ताडयन्: Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √ताड् (धातु) (शतृ-प्रत्यय; वर्तमान कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle)

• इव: as if
• इव: Upamāna-dyotaka (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानसूचक (comparative particle)

Speaker

Narrator (specific speaker not stated in the provided excerpt)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Close-up intensity: the robber’s forehead creased into a triple-furrowed scowl, mouth open in abuse, body lunging; sages remain composed, suggesting spiritual immunity.

Characters & Entities

• Saptarṣi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Harsh speech against the virtuous is itself a form of violence; it accelerates spiritual downfall and invites correction through dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.