Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23
Devanagari script
महिष उवाच । यद्येवं तद्वरारोहे युक्ता स्याच्च कुमारिका । प्रार्थनीया भवेदत्र सर्वेषां प्राणिनां यतः
Transliteration
mahiṣa uvāca | yadyevaṃ tadvarārohe yuktā syācca kumārikā | prārthanīyā bhavedatra sarveṣāṃ prāṇināṃ yataḥ
Translation
మహిషుడు అన్నాడు—అలా అయితే, ఓ సుందర నితంబినీ, నీవు కుమారికగా ఉండుట యుక్తము; ఎందుకంటే ఇక్కడ సమస్త ప్రాణులు నిన్నే ప్రార్థించి యాచిస్తారు।
Word by Word
महिषःthe buffalo (Mahisha)
महिषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
यदिif
यदि:
Sambandha (Logical connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय (conditional particle)
एवम्thus, so
एवम्:
Sambandha (Logical connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
तत्that
तत्:
Sambandha (Deictic/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषणरूपेण (as demonstrative)
वरारोहेO fair-hipped one / O beautiful lady
वरारोहे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवर + आरोह (प्रातिपदिक); सम्बोधन-रूप
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वरस्य आरोहः/आरोहा)
युक्ताfit, appropriate
युक्ता:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमनाधिकरण)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
स्यात्would be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कुमारिकाthe maiden
कुमारिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकुमारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रार्थनीयाto be requested, worthy to be asked
प्रार्थनीया:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमनाधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्र + अर्थ् (धातु) + अनीय (कृदन्त-प्रत्यय)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि-भावः (to be requested)
भवेत्would become / would be
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (सामान्य), षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
प्राणिनाम्of living beings
प्राणिनाम्:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्राणिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
यतःbecause, since
यतः:
Sambandha (Reason/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formहेतुवाचक-अव्यय (causal conjunction)
Speaker
Mahiṣa
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A powerful buffalo-demon/mahīṣa-like figure addresses a radiant maiden-goddess at a sacred spot; attendants and the aura of a tīrtha surround them, foreshadowing conflict.
Characters & Entities
M
MahiṣaD
DevīP
Prāṇins (living beings)FAQs
The Purāṇas depict how adharma reframes virtue into an object of craving; discernment protects sacred resolve.
Not identified in this verse; it continues the Adhyāya’s narrative within the Tīrthamāhātmya.
None.