Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे ज्ञात्वा मानुषीं स्वगृहागताम् । तक्षकेण समानीतां कामोपहतचे तसा

Transliteration

etasminnaṃtare jñātvā mānuṣīṃ svagṛhāgatām | takṣakeṇa samānītāṃ kāmopahatace tasā

Translation

ఇంతలో, కామమోహితచిత్తుడైన తక్షకుడు ఒక మానవ స్త్రీని తన గృహానికి తీసికొని వచ్చాడని తెలిసి, అందరూ తగినట్లుగా స్పందించారు।

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• अन्तरे: in the interval
• अन्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; ‘अन्तरे’ = ‘अन्तरे/मध्ये’ (in the interval)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Kriya (Adverbial action/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Absolutive/Gerund); पूर्वकालिकक्रिया (having known)

• मानुषीम्: a human woman
• मानुषीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मानुषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• स्वगृहागताम्: who had come to (her) own house
• स्वगृहागताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक) + आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक, √गम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य गृहं आगता)

• तक्षकेण: by Takṣaka
• तक्षकेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तक्षक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• समानीताम्: brought/led (here)
• समानीताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-नी (धातु) → समानीत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP)

• कामोपहताम्: afflicted by desire
• कामोपहताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम (प्रातिपदिक) + उपहत (कृदन्त-प्रातिपदिक, √हन्)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (कामेन उपहता = afflicted by desire)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तसा: (probably) by her / of him
• तसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अशुद्धपाठ-सम्भावना; सम्भाव्यं ‘तया’ (स्त्री., तृतीया, एक.) वा ‘तस्य’ (पुं., षष्ठी, एक.)। सन्दर्भतः ‘तया’ (by her) अधिक युक्तम्

Speaker

Narrator (contextually Sūta/Lomaharṣaṇa in Māhātmya narration)

Visual Art Cues

Scene: A human woman unexpectedly arrives inside a Nāga’s dwelling, escorted by Takṣaka whose face shows infatuation and anxiety; attendants react in alarm.

Characters & Entities

• Takṣaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Desire clouds judgment and creates social disorder; hidden wrongdoing becomes known and invites consequence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it functions as narrative transition within the māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.