Adhyaya 109

Verse 1

। ईश्वर उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि वरानने । सर्वेषामेव तीर्थानां सारं तीर्थसमुच्चयम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఓ వరాననే, నీవు అడిగినదంతా నేను వివరించితిని. ఇక (ముందు) సమస్త తీర్థముల సారమైన ‘తీర్థసముచ్చయం’ చెప్పబడును.

Verse 2

एतेष्वहं वरारोहे सर्वेष्वेव व्यवस्थितः । नाम्ना चान्येषु तीर्थेषु त्रिदशानां हितार्थतः

ఓ వరారోహే, ఈ సమస్త తీర్థములలో నేను స్థితుడనై ఉన్నాను; దేవతల హితార్థమై ఇతర తీర్థములలో కూడా వివిధ నామములతో నేను ప్రత్యక్షమై ఉంటాను.

Verse 3

यो मामेतेषु तीर्थेषु स्नात्वा पश्यति मानवः । कीर्तयेत्कीर्तनान्नाम्ना स नूनं मोक्षमाप्नुयात्

ఈ తీర్థాలలో స్నానం చేసి నన్ను దర్శించి, నా నామాన్ని కీర్తిస్తూ స్తుతించే మనిషి నిశ్చయంగా మోక్షాన్ని పొందుతాడు।

Verse 4

श्रीदेव्युवाच । येषु तीर्थेषु यन्नाम कीर्तनीयं तव प्रभो । तत्कार्त्स्येन मम ब्रूहि यच्चहं तव वल्लभा

శ్రీదేవి పలికెను—ప్రభో, ఏ ఏ తీర్థాలలో మీ ఏ నామాన్ని కీర్తించాలి? నేను మీ వల్లభను గనుక, అది సంపూర్ణంగా నాకు చెప్పండి।

Verse 5

ईश्वर उवाच । वाराणस्यां महादेवं प्रयागे च महेश्वरम् । नैमिषे देवदेवं च गयायां प्रपितामहम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—వారణాసిలో (నేను) మహాదేవుడను, ప్రయాగంలో మహేశ్వరుడను; నైమిషంలో దేవదేవుడను, గయాలో ప్రపితామహుడను అని కీర్తిస్తారు।

Verse 6

कुरुक्षेत्रे विदुः स्थाणुं प्रभासे शशिशेखरम् । पुष्करे तु ह्यजागन्धिं विश्वं विश्वेश्वरे तथा

కురుక్షేత్రంలో నన్ను స్థాణువు అని తెలుసుకుంటారు, ప్రభాసంలో శశిశేఖరుడు; పుష్కరంలో అజాగంధి, అలాగే విశ్వేశ్వరంలో (నేను) విశ్వ అని కీర్తింపబడుతాను।

Verse 7

अट्टहासे महानादं महेन्द्रे च महाव्रतम् । उज्जयिन्यां महाकालं मरुकोटे महोत्कटम्

అట్టహాసంలో (నేను) మహానాదుడను, మహేంద్రంలో మహావ్రతుడను; ఉజ్జయినీలో మహాకాలుడను, మరుకోటలో మహోత్కటుడను అని కీర్తిస్తారు।

Verse 8

शंकुकर्णे महातेजं गोकर्णे च महाबलम् । रुद्रकोट्यां महायोगं महालिंगं स्थलेश्वरे

శంకుకర్ణంలో ఆయన మహాతేజస్సు, గోకర్ణంలో మహాబలుడు; రుద్రకోటీలో మహాయోగి, స్థలేశ్వరంలో మహాలింగరూపుడై నిలిచియున్నాడు।

Verse 9

हर्षिते च तथा हर्षं वृषभं वृषभध्वजे । केदारे चैव ईशानं शर्वं मध्यमकेश्वरे

హర్షితలో ఆయన ‘హర్ష’గా ప్రసిద్ధుడు; వృషభధ్వజంలో ‘వృషభ’రూపంగా ఆరాధ్యుడు. కేదారంలో ‘ఈశాన’గా, మధ్యమకేశ్వరంలో ‘శర్వ’గా వందింపబడతాడు।

Verse 10

सुपर्णाक्षं सहस्राक्षे सुसूक्ष्मं कार्तिकेश्वरे । भवं वस्त्रापथे देवि ह्युग्रं कनखले तथा

సహస్రాక్షంలో ఆయన ‘సుపర్ణాక్ష’గా పూజింపబడతాడు, కార్తికేశ్వరంలో ‘సుసూక్ష్మ’గా. ఓ దేవీ, వస్త్రాపథంలో ‘భవ’గా, కనఖలంలో ‘ఉగ్ర’గా ఆరాధ్యుడు।

Verse 11

भद्रकर्णे शिवं चैव दण्डके दण्डिनं तथा । ऊर्ध्वरेतं त्रिदण्डायां चण्डीशं कृमिजांगले

భద్రకర్ణంలో ఆయన ‘శివ’గా, దండకంలో ‘దండిన్’గా. త్రిదండాలో ‘ఊర్ధ్వరేతస్’గా, కృమిజాంగలంలో ‘చండీశ’గా పూజ్యుడు।

Verse 12

कृत्तिवासं तथैकाम्रे छागलेये कपर्दिनम् । कालिञ्जरे नीलकण्ठं श्रीकण्ठं मण्डलेश्वरे

ఏకామ్రంలో ఆయన ‘కృత్తివాస’గా, ఛాగలేయంలో ‘కపర్దిన్’గా. కాలింజరంలో ‘నీలకంఠ’గా, మండలేశ్వరంలో ‘శ్రీకంఠ’గా స్తుతింపబడతాడు।

Verse 13

विजयं चैव काश्मीरे जयन्तं मरुकेश्वरे । हरिश्चन्द्रे हरं चैव पुरश्चन्द्रे च शंकरम्

కాశ్మీరంలో ఆయన ‘విజయ’గా ప్రసిద్ధుడు; మరుకేశ్వరంలో ‘జయంత’గా. హరిశ్చంద్ర తీర్థంలో ‘హర’రూపంగా పూజింపబడతాడు; పురశ్చంద్రంలో ‘శంకర’నామంతో ఆరాధ్యుడు.

Verse 14

जटिं वामेश्वरे विन्द्यात्सौम्यं वै कुक्कुटेश्वरे । भूतेश्वरं भस्मगात्रे ओंकारेऽमरकण्टकम्

వామేశ్వరంలో ఆయన ‘జటీ’గా తెలిసినవాడు; కుక్కుటేశ్వరంలో ‘సౌమ్య’గా. భస్మగాత్రంలో ‘భూతేశ్వర’ుడు; ఓంకారంలో ‘అమరకంటక’గా ప్రసిద్ధుడు.

Verse 15

त्र्यंबकं च त्रिसंध्यायां विरजायां त्रिलोचनम् । दीप्तमर्केश्वरे ज्ञेयं नेपाले पशुपालकम्

త్రిసంధ్యాలో ఆయన ‘త్ర్యంబక’ుడు; విరజాలో ‘త్రిలోచన’ుడు. అర్కేశ్వరంలో ‘దీప్త’గా తెలిసినవాడు; నేపాళంలో ‘పశుపాలక’ుడు—సర్వ జీవరక్షకుడు.

Verse 16

यमलिंगं च दुष्कर्णे कपाली करवीरके । जागेश्वरे त्रिशूली च श्रीशैले त्रिपुरांतकम्

దుష్కర్ణంలో ఆయన ‘యమలింగ’రూపంగా పూజింపబడతాడు; కరవీరకంలో ‘కపాలీ’. జాగేశ్వరంలో ‘త్రిశూలీ’; శ్రీశైలంలో ‘త్రిపురాంతక’—త్రిపుర సంహారకుడు.

Verse 17

रोहणं तु अयोध्यायां पाताले हाटकेश्वरम् । कारोहणे नकुलीशं देविकायामुमापतिम्

అయోధ్యలో ఆయన ‘రోహణ’గా ప్రసిద్ధుడు; పాతాళంలో ‘హాటకేశ్వర’ుడు. కారోహణంలో ‘నకులీశ’ుడు; దేవికాలో ‘ఉమాపతి’—ఉమాదేవి స్వామి.

Verse 18

भैरवे भैरवाकारममरं पूर्वसागरे । सप्तगोदावरे भीमं स्वयंभूर्निर्मलेश्वरे

భైరవతీర్థంలో ఆయన భైరవరూపంగా ప్రకాశిస్తాడు; పూర్వసముద్రతీరంలో అమర (మృత్యురహిత) రూపంగా ఆరాధింపబడతాడు. సప్తగోదావరిలో భీముడు, నిర్మలేశ్వరంలో స్వయంభూ అని కీర్తింపబడతాడు.

Verse 19

कर्णिकारे गणाध्यक्षं कैलासे तु गणाधिपम् । गंगाद्वारे हिमस्थानं जल लिंगे जलप्रियम्

కర్ణికారంలో ఆయన గణాధ్యక్షుడు; కైలాసంలో గణాధిపుడు. గంగాద్వార (హరిద్వార్) లో హిమస్థానుడు; జలలింగంలో జలప్రియుడు—ఇలా శివుని రూపాలు తమ తమ పుణ్యస్థానాల్లో ప్రసిద్ధం.

Verse 20

अनलं वाडवेऽग्नौ च भीमं बदरिकाश्रमे । श्रेष्ठे कोटीश्वरं चैव वाराहं विन्ध्यपर्वते

వాడవాగ్నిలో ఆయన అనలుడు; బదరికాశ్రమంలో భీముడు. శ్రేష్ఠతీర్థంలో కోటీశ్వరుడు; వింధ్యపర్వతంలో వారాహుడు—ఇవి తమ తమ పుణ్యస్థానాల్లో ప్రసిద్ధ లింగరూపాలు.

Verse 21

हेमकूटे विरूपाक्षं भूर्भुवं गन्धमादने । लिंगेश्वरे च वरदं लंकायां च नरांतकम्

హేమకూటంలో ఆయన విరూపాక్షుడు; గంధమాదనంలో భూర్భువుడు. లింగేశ్వరంలో వరదుడు; లంకలో నరాంతకుడు—ఇలా స్థలానుసారంగా శివుని పవిత్ర రూపాలు ప్రకటించబడ్డాయి.

Verse 22

अष्टषष्टिरियं देवि तवाख्याता विशेषतः । पठतां शृण्वतां वापि सर्वपातकनाशिनी

హే దేవీ, ఈ అరవై ఎనిమిది (నామాలు/తీర్థాలు) నీకు విశేషంగా ప్రకటించబడినవి; దీనిని పఠించువారికైనా, వినువారికైనా సమస్త పాపాలు నశిస్తాయి.

Verse 23

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कीर्तनीया विचक्षणैः । कालत्रयेऽपि शुचिभिर्विशेषाच्छिवदीक्षितैः

కాబట్టి వివేకులు సంపూర్ణ ప్రయత్నంతో దీనిని కీర్తించాలి; ప్రాతః, మధ్యాహ్నం, సాయంకాలం—మూడు కాలాల్లో శుచిగా ఉండి, విశేషంగా శివదీక్షితులు।

Verse 24

लिखितापि वरारोहे यस्यैषा तिष्ठते गृहे । न तत्र जायते दोषो भूतप्रेतसमुद्भवः

ఓ సుందరీ! ఇది కేవలం వ్రాయబడిన రూపంలోనైనా ఎవరి ఇంటిలో నిలిచి ఉంటే, అక్కడ భూత-ప్రేతాల వల్ల కలిగే దోషం ఎప్పటికీ జనించదు।

Verse 25

न व्याधेर्न च सर्पाणां न चौराणां वरानने । नान्येषां भूभुजादीनां कदाचिदपि कुत्रचित्

ఓ సుందరముఖీ! వ్యాధి భయం లేదు, సర్పాల భయం లేదు, దొంగల భయం లేదు; రాజులు మరియు వారి అనుచరులు మొదలైన ఇతర ఉపద్రవాల భయమూ—ఎప్పుడూ, ఎక్కడా లేదు।