Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

ततस्तान्ब्राह्मणानाह प्रासादः क्रियतामिति । गोत्रंगोत्रं पुरस्कृत्य स्थाप्यं लिंगमनुत्तमम् । येन संक्रमणं तेषु मम संजायतेद्विजाः

Transliteration

tatastānbrāhmaṇānāha prāsādaḥ kriyatāmiti | gotraṃgotraṃ puraskṛtya sthāpyaṃ liṃgamanuttamam | yena saṃkramaṇaṃ teṣu mama saṃjāyatedvijāḥ

Translation

అప్పుడు ఆయన ఆ బ్రాహ్మణులతో అన్నాడు—“ప్రాసాదము (మందిరము) నిర్మించుడి.” గోత్రం గోత్రం యథావిధిగా గౌరవించి, అనుత్తమ లింగాన్ని స్థాపించుడి; తద్వారా, ఓ ద్విజులారా, వారిలో నా కృపామయ సంచరణ/సంక్రమణ (ఉద్ధార-సంబంధం) కలుగును.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: काल/अनन्तरार्थक-अव्यय (adverb: “then/thereupon”)

• तान्: those (men)
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Accusative, Plural)

• ब्राह्मणान्: brahmins
• ब्राह्मणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Accusative, Plural)

• आह: said
• आह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह्/ब्रू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (Perfect, 3rd person, Singular)

• प्रासादः: a temple/palace
• प्रासादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• क्रियताम्: let (it) be made
• क्रियताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि प्रयोग (Passive imperative: “let it be made”)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-सूचक (quotative particle)

• गोत्रम्: clan, lineage
• गोत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाववत् पुनरुक्ति (Neuter, Accusative, Singular; in distributive repetition)

• गोत्रम्: (each) clan
• गोत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (distributive: “each clan”)

• पुरस्कृत्य: having given precedence to
• पुरस्कृत्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: पुरस्-कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund): “having placed in front/honoured”

• स्थाप्यम्: to be installed
• स्थाप्यम्: Vidhi (Obligation/विधि)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/future passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Neuter, Nom., Singular): “to be established”

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• अनुत्तमम्: unsurpassed, excellent
• अनुत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Instrumental Singular: “by which”)

• संक्रमणम्: transference, passage (of merit/presence)
• संक्रमणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संक्रमण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• तेषु: in them, among them
• तेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (Locative Plural: “among/in them”)

• मम: of me, my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive Singular: “of me”)

• संजायते: arises, comes into being
• संजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (Present, 3rd person, Singular, Ātmanepada)

• द्विजाः: O brahmins (twice-born)
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural)

Speaker

Śiva (deduced from command and Trilocana context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A leader/authority addresses an assembly of brāhmaṇas, pointing to a chosen plot. Artisans measure ground; a central pedestal awaits an ‘anuttama’ liṅga. Scrolls list gotras in order, indicating ceremonial precedence.

Characters & Entities

• Śiva
• brāhmaṇas
• liṅga
• prāsāda (temple)
• gotra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Building a shrine and establishing a Śiva-liṅga with proper social-ritual order (gotra honor) becomes a channel for divine grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage is within Nāgarakhaṇḍa’s tīrtha narrative; the precise toponym is not present in this verse alone.

What ritualistic prescription is mentioned?

Construct a prāsāda (temple) and install anuttama liṅgas, honoring each gotra appropriately.